Powieść napisana jest z nerwem – nieraz miałem ochotę przyklasnąć ciętym one-linerom Enki, zaś komisarz Edward Grula stawał przed oczyma jak żywy, gdy śmiga na obrotowym krześle na kółkach po zapyziałym wnętrzu komisariatowej klitki i marzy o paryskich bagietkach. Wewnętrzne komentarze bohaterów, krótkie dobitne frazy nakreślają nie tylko obraz zdarzenia czy osoby, ale i dają kontekst całej skomplikowanej relacji. To samo z opisami rozterek Enki czy Gila – ci ludzie żyją, mają swe obsesje i słabości, ich realność aż wylewa się ze stronic. Dialogi potęgują tylko to wrażenie autentyczności, bo wszystko jest w nich jak trzeba: emocje, informacje, indywidualne manieryzmy. Umiejętnie i z umiarem zastosowana, soczysta „kurwa” pozwala osiągnąć tu efekt niemożliwy dla papierowych postaci rzucających przekleństwami w roli przecinków: efekt rozbawienia i zrozumienia.

Sami bohaterowie nie są supermenami – co wiedzą już czytelnicy poprzednich odsłon cyklu „Pies i klecha”, czyli powieści „Przeciwko wszystkim” oraz opowiadań publikowanych w SFFH1): Enka lubi stuknąć w łeb, ale i sam w łeb często obrywa, z kolei Gil to prawdziwy intelektualista, z rzadka zdobywający się na porywy heroizmu. I tak jest dobrze, i tak ma być. W końcu w kogo łatwiej uwierzyć: w Bonda skaczącego z kilkusetmetrowej tamy czy w księdza Gila euforycznie popylającego na kradzionym skuterze?

Bowiem jest i szybka akcja: zamachy, pościgi, bójki; przeplatane rozmowami o filozofii i historii. Jeśli „Tancerz” miałby być filmem, to byłyby to „Dziewiąte wrota” Polańskiego – odnaleźć tu można podobny stopień mistycyzmu i tajemnic, zapach starych manuskryptów, szepty tajnych zgromadzeń pasjonatów i spiskowców – no i dążenia do demonicznej wszechwładzy. Podobieństw do filmu i będącej jego podstawą powieści „Klub Dumas” Artura Perez-Reverte nie sposób nie zauważyć – to inne jeszcze piętro literackiej gry, jaką uprawiają panowie Urbaniuk i Orbitowski (na kolejne, jak zabawy z Bonim i kebabem, „jeśli wiesz, co chcę powiedzieć”, Kluczyków i fircyka o lisim spojrzeniu, brak tu już miejsca).

A gdzie w tym wszystkim sygnalizowany tytułem recenzji romantyzm albo raczej „Romantyczność”? Wbrew pozorom nie tylko w samym obiekcie zainteresowania autorów, czyli Mickiewiczu; nie idzie także o kochliwość komisarza Enki. Zależności i podobieństwa idą głębiej. Wszak kogo spotykają pies i klecha w swoich śledztwach, jeśli nie demony, duchy, nawiedzone domy i figury z ludowych podań? Co było pierwszą rzeczą, jaką pierwsza sprawa prowadzona z księdzem doktorem habilitowanym Andrzejem Gilem uświadomiła (oczywiście nie tymi słowy) milicjantowi Ence? Oczywiście to, że ułomne jest mędrca szkiełko i oko, że są na tym świecie rzeczy, o których nie śniło się filozofom (tak, wiem, że to nie nasz wieszcz napisał). Bohaterowie Orbitowskiego i Urbaniuka wierzą także – ba! oni to wiedzą! – że słowo może zmieniać rzeczywistość. I obydwaj siłują się i targują tak z Bogiem, jak i z diabłem – indywidualnie, buntowniczo, heretycko jak Konrad czy Faust – padają w powieści nawet słowa bardzo bliskie wizji Boga jako cara, ciemiężyciela i okrutnika. Jeśli nawet wszystko to nie było celowe – w co nie wierzę – to i tak bardzo znaczące.

Bardzo czekałem na tę książkę, właściwie tylko na tę, jeśli brać pod uwagę rynek polski w tym roku, i nieco bałem się przerostu oczekiwań. Martwiłem się jednak niepotrzebnie. Jest nawet lepiej niż myślałem.