Dołącz do nas na Facebooku

x

Nasza strona używa plików cookies. Korzystając ze strony, wyrażasz zgodę na używanie cookies zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki. Więcej.

Zapomniałem hasła
Nie mam jeszcze konta
Połącz z Facebookiem Połącz z Google+ Połącz z Twitter
Esensja
dzisiaj: 3 grudnia 2021
w Esensji w Esensjopedii

Transmisja z Wrocławia: Oni

Esensja.pl
Esensja.pl
Paweł Pluta od ponad ćwierćwiecza mieszka we Wrocławiu, gdzie od ostatnich lat ubiegłego tysiąclecia zarabia na życie bezwzględnym wyzyskiem komputerów, które w miarę swoich możliwości zmusza do pracy ponad siły. Cykl felietonów, który otwiera poniższy tekst, będzie polegał na filozofowaniu na tematy różne i ogólne na podstawie czegoś, co akurat jest w kinie, a w uzasadnionych przypadkach nawet i bez takiej podstawy.

Paweł Pluta

Transmisja z Wrocławia: Oni

Paweł Pluta od ponad ćwierćwiecza mieszka we Wrocławiu, gdzie od ostatnich lat ubiegłego tysiąclecia zarabia na życie bezwzględnym wyzyskiem komputerów, które w miarę swoich możliwości zmusza do pracy ponad siły. Cykl felietonów, który otwiera poniższy tekst, będzie polegał na filozofowaniu na tematy różne i ogólne na podstawie czegoś, co akurat jest w kinie, a w uzasadnionych przypadkach nawet i bez takiej podstawy.
Byłem na filmie w Warszawie. Nie jest to we Wrocławiu oświadczenie szczególnie wstrząsające, bo mamy kino, które się właśnie tak dziwacznie nazywa, ale tym razem chodziło o tę dużą Warszawę, z pałacem imienia Józefa Wissarionowicza w środku. Właściwie do realizacji mojego celu, czyli obejrzenia „Przyczajonego tygrysa, ukrytego smoka” nie było to konieczne, ale skoro ludowy artysta irlandzki śpiewa, że wspinał się na najwyższe góry i biegał przez pola tylko po to, żeby się z kimś spotkać, to moja parugodzinna podróż pociągiem w podobnym celu nie wydaje się aż tak wielkim poświęceniem. W końcu on biegał, a ja dość wygodnie jechałem.
Cóż można powiedzieć o tym filmie? Choreografia, przy której jakże niedawne wyczyny z „Matrixa” wyglądają jak relacja z bijatyki łopatkami w piaskownicy, krajobrazy, symboliczne sceny, których się bardziej domyślamy, niż rozumiemy, to już wiadomo. Do tego treść, autentycznie wielowątkowa a mimo to stanowiąca jedną całość, kończąca się tak, jak naprawdę zdarza się w życiu, dla jednych lepiej, dla innych gorzej. W tematach do filozoficznych rozważań można by po prostu przebierać, bo i o dorastaniu dziecka coś się znajdzie, i o poczuciu obowiązku, motyw nieodwołalności życiowych wyborów także się pojawi, wreszcie są przynajmniej trzy spojrzenia na miłość, a to jeszcze nie jest wszystko. Aż trudno się zdecydować.
„Przyczajony tygrys, ukryty smok” dostarcza też tematu do rozważań samym swoim istnieniem w takiej właśnie postaci. Ma w sobie Azja coś intrygującego, czego chyba nie posiadają inne miejsca. Oczywiście prawdą jest, że azjatycki rodowód nie wystarczy do stworzenia wielkiego dzieła, o czym się osobiście przekonałem oglądając lat temu parę „Rikszarza”, czego do tej pory żałuję. Zresztą w ogóle są to dywagacje dość ryzykowne, bo spotkanie ze wschodnią sztuką wymaga jednak pewnego zachodu i jeżeli się nie jest specjalistą, najprawdopodobniej powie się coś nie tyle nawet głupiego, co naiwnego. Zresztą specjaliście również może się to przytrafić. Ale niech mi ktoś spróbuje zabronić mieć te złudzenia, które trzymają się mnie od pierwszego spotkania z filmem japońskim, a było to zapewne jakieś piętnaście lat temu, kiedy jeszcze telewizja pokazywała takie rzeczy. Zacząłem prawdopodobnie od mocnego uderzenia „Rashomonem”, a jakoś w niedługim czasie poznałem makbetowski „Tron we krwi”, tajemnicze „Sny” i oczywiście „Siedmiu samurajów”. Zabawne, że te i wiele jeszcze innych filmów pojawiło się wtedy, jeżeli dobrze pamiętam, za sprawą Zbigniewa Kałużyńskiego, którego programy, prowadzone razem z Tomaszem Raczkiem, jako żywo przypominają przecież lekcję udzielaną przez wschodniego mistrza uczniowi.
Oczywiście nie wypada też odmówić zasług ówczesnym filmom karate, przez nader długi czas sprowadzającym się w mojej tamtejszej świadomości do „Wejścia Smoka”. Reliktom takim jak ja wystarczy sam tytuł, zaś młodzieży, która jak wiadomo za naszych czasów była znacznie lepsza, może da o tym filmie jakieś pojęcie porównanie go z „Matrixem”. A właściwie, to z przynajmniej dziesięcioma „Matrixami”, przecież Bruce Lee nauczył karate tysiące ludzi w całej Polsce. To, że inni, znający się na rzeczy, pomstowali na te filmowe szkółki straszliwie to naprawdę nieistotne. Lata całe pojawiał się ów Chińczyk na breloczkach do kluczy, a nawet, co jest najwyższym hołdem, jaki mogła mu złożyć społeczna świadomość, w kawałach zrozumiałych dla wszystkich.
Wyobrażenia o wschodzie Azji docierały też innymi drogami. W naszym wielbiącym samobójcze zrywy narodzie niejaką estymą, wydaje mi się, cieszą się kamikaze, a nie jest też większości obce pojęcie harakiri. Chociaż może, jak mi się zdaje za sprawą nieco już zapomnianego, a przecież kiedyś kultowego, serialu „Szogun”, zamiast tego jakże udanie oddającego istotę sprawy słowa używa się jego cokolwiek niepoważnie brzmiącego synonimu seppuku. Mniej powszechna jest zapewne wiedza o tym, co to takiego bushido, jednak spodziewałbym się, iż całkiem sporo osób ma jakiekolwiek pojęcie o istnieniu samurajskiego kodeksu.
I dalej chyba lepiej się nie posuwać, ponieważ o ile na razie, taką mam przynajemniej nadzieję, jeszcze nie ugrzązłem do reszty w stereotypach, to chwila ta staje się niebezpiecznie bliska. Od samego zresztą początku swobodnie przenoszę się z Japonii do Chin, gdzieś z pamięci wyskakują wietnamscy partyzanci wciągający gołymi rękami działa na szczyty gór, z „Króla szczurów” wyglądają koreańscy strażnicy, a na obrzeżach pokrzykują konni Mongołowie już niezbyt wprawdzie pasujący do reszty obrazu, ale za to machający czarodziejską makatą, którą w czytanej lata temu książce wiózł przez pustynię Gobi gdzieś do Tybetu Bat Oczir. Jak się ten galimatias ma do rzeczywistości, trudno mi powiedzieć. Owszem, to wszystko jest część Azji, ale przecież część wielkości mniej więcej Europy. Tyle, że daleko, a z tej odległości widać tylko kłębiący się tłum żółtych ludzi.
Wydaje mi się jednak, że stosunkowo bezpiecznie można w ich zachowaniu znaleźć jakieś wspólne wzorce. Przede wszystkim oni sprawiają wrażenie, jakby się nie spieszyli. Oczywiście, dantejskie sceny z tokijskiego metra sugerują że jest wręcz przeciwnie, ale wydaje mi się, że chodzi o coś innego. To prawda, że nie raz do samuraja przybiegali zdyszani wieśniacy z ostrzeżeniem o zbliżającym się niebezpieczeństwie, bywało też, że do mistrza wpadali uczniowie zapowiadający wizytę konkurenta. Tylko że wojownik w takiej sytuacji, o ile nie jest niezbędnie konieczna natychmiastowa reakcja, najpierw dokończy ryż. Nie raz też Toshiro Mifune kładł się spać pozwalając wrogom podejść blisko, aby wstać właśnie wtedy, kiedy był na to czas, kiedy zaczynała się walka. A przynajmniej wydaje się nam, że zaczynała, bo przecież walką było już to oczekiwanie, uspokajanie się przed spotkaniem z nieprzyjacielem. Nawet jednak samo fizyczne starcie jest inne od tych, które przywykliśmy oglądać na ekranach. Mistrz nie przepycha się przez kilkanaście minut z przeciwnikiem, nie zwycięża w ostatniej chwili za pomoca rozpaczliwego uderzenia akurat znalezioną żelazną rurą przypadkowo poręcznych rozmiarów, kiedy lada sekunda ma zostać ostatecznie powalony ciosem leżącego w pobliżu kątownika. Mistrz, jeżeli ma wroga zabić, czyni to natychmiast, właśnie dlatego, że jest mistrzem. A może też powstrzymywać jego ataki, aby nie robiąc mu krzywdy, czegoś go nauczyć.
I oto wreszcie dotarłem do kluczowego, w moim przynajmniej wyobrażeniu, zjawiska.
Mistrz. Dla mieszkańca Azji to, jestem pewien, znacznie więcej, niż dla nas. Nasze społeczeństwo nie ma takiej hierarchii, nam się czasem zdarzy zapamiętać nauczyciela, może niekiedy co bystrzejszego szefa. Tymczasem czym by był „Przyczajony tygrys, ukryty smok” bez wątku zemsty za śmierć mistrza Li Mu Baia? I z kolei co by zostało, gdyby on sam nie próbował zdobyć uczennicy? Podobne są korzenie przyczyn powstrzymujących jego i Shu Lien przed małżeństwem, które byłoby w jakiś sposób nieuczciwe w stosunku do nieżyjącego przyjaciela. Nawet Nefrytowa Lisica ma uczennicę. Bez mistrza, dobrego mistrza, trudno wszak znaleźć drogę. Tak błądzi przecież Jen.
Może właśnie to wszystko tak się nam podoba w filmach ze Wschodu? Może, chociaż zwykle wstyd się do tego przyznać, chcielibyśmy właśnie, żeby ktoś nas poprowadził? Żeby zdjął z nas część odpowiedzialności za to, co prawdę mówiąc nie do końca umiemy robić, czyli po prostu za życie? Wtedy moglibyśmy, również wzorem mistrza, spokojniej dopijać herbatę, nawet kiedy w drzwiach stawałby posłaniec wołający, że trzeba zaraz iść.
koniec
1 maja 2001

Komentarze

Dodaj komentarz

Imię:
Treść:
Działanie:
Wynik:

Dodaj komentarz FB

Najnowsze

Nie przegap: Listopad 2021
Esensja

30 XI 2021

Na coraz dłuższe wieczory proponujemy lekturę naszych listopadowych recenzji.

więcej »

Z filmu wyjęte: Szerokie usta 2: Poszerzenie
Jarosław Loretz

29 XI 2021

Cykl „twarzowy” kończę kadrem znowuż przedstawiającym kobietę, choć trudno się w jej przypadku zdecydować, czy jeszcze się zalicza do homo sapiens, czy jednak już nie.

więcej »

Z filmu wyjęte: Szerokie usta
Jarosław Loretz

22 XI 2021

Prawem serii dzisiaj trzecia kobieca twarz. Tym razem ludzka, choć nikomu bym nie życzył doświadczania tak szerokiego rozwarcia szczęk.

więcej »

Polecamy

Kevin Smith. Sprzedawcy 2

Do sedna:

Kevin Smith. Sprzedawcy 2
— Marcin Knyszyński

Kevin Smith. Jay i Cichy Bob kontratakują
— Marcin Knyszyński

Kevin Smith. Dogma
— Marcin Knyszyński

Kevin Smith. W pogoni za Amy
— Marcin Knyszyński

Kevin Smith. Szczury z supermarketu
— Marcin Knyszyński

Kevin Smith. Sprzedawcy
— Marcin Knyszyński

Richard Kelly. Pułapka
— Marcin Knyszyński

Richard Kelly. Koniec świata
— Marcin Knyszyński

Richard Kelly. Donnie Darko
— Marcin Knyszyński

Alejandro González Iñárritu. Zjawa
— Marcin Knyszyński

Zobacz też

Inne recenzje

Retrotetrycy: 2001
— Esensja

DVD: Przyczajony tygrys, ukryty smok
— Konrad Wągrowski

Pięści, miecze i filozofia
— Konrad Wągrowski

Paweł i Gaweł w jednym stali domu
— Jarosław Loretz

Człowiek miarą wszechrzeczy
— Stanisław Witold Czarnecki

Przyczajony tygrys, ukryty smok
— Jarosław Loretz

Opowieść o pokonaniu smoka… w sobie
— Grzegorz Wiśniewski

Z tego cyklu

Pan przestępca
— Paweł Pluta

De gustibus cośtam cośtam
— Paweł Pluta

Pudełko z dna szafy
— Paweł Pluta

Druga Japonia
— Paweł Pluta

Punkty styku
— Paweł Pluta

I po legendzie
— Paweł Pluta

Jediowski łeb do interesów
— Paweł Pluta

Swój chłopak
— Paweł Pluta

Relacja na żywo
— Paweł Pluta

Dobór naturalny
— Paweł Pluta

Tegoż twórcy

Esensja ogląda: Maj 2013 (1)
— Anna Kańtoch, Gabriel Krawczyk, Jarosław Loretz, Marcin T.P. Łuczyński

Esensja ogląda: Kwiecień 2013 (2)
— Ewa Drab, Gabriel Krawczyk

Esensja ogląda: Luty 2013 (Kino)
— Miłosz Cybowski, Gabriel Krawczyk, Alicja Kuciel, Konrad Wągrowski

Robinson transoceaniczny
— Agnieszka Szady

Z kamerą wśród zwierząt
— Małgorzata Steciak

Nowości: Wrzesień 2003
— Konrad Wągrowski

DVD: Przyczajony tygrys, ukryty smok
— Konrad Wągrowski

Na ekranach: Wrzesień 2003
— Joanna Bartmańska, Marta Bartnicka, Sebastian Chosiński, Piotr Dobry, Tomasz Kujawski, Eryk Remiezowicz

Z czego w Stanach robią gacie?
— Tomasz Kujawski

Tegoż autora

Pamiątka z historii
— Paweł Pluta

Hidalgos de putas
— Paweł Pluta

My też mamy Makoare
— Paweł Pluta

El Polcon mexicano
— Paweł Pluta

Elektryczne stosy
— Paweł Pluta

Od Siergieja według możliwości, czytelnikowi według potrzeb
— Paweł Pluta

Ktoś nam znany, ktoś kochany…
— Paweł Pluta

Przejście przez cień
— Paweł Pluta

Druga bije pierwszą
— Michał Chaciński, Paweł Pluta, Eryk Remiezowicz, Konrad Wągrowski

A Słowo było u ludzi
— Paweł Pluta

Copyright © 2000- – Esensja. Wszelkie prawa zastrzeżone.
Jakiekolwiek wykorzystanie materiałów tylko za wyraźną zgodą redakcji magazynu „Esensja”.