Dołącz do nas na Facebooku

x

Nasza strona używa plików cookies. Korzystając ze strony, wyrażasz zgodę na używanie cookies zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki. Więcej.

Zapomniałem hasła
Nie mam jeszcze konta
Połącz z Facebookiem Połącz z Google+ Połącz z Twitter
Esensja
dzisiaj: 27 czerwca 2022
w Esensji w Esensjopedii

Przy herbacie: Dwie strony medalu

Esensja.pl
Esensja.pl
Wracanie do ulubionych powieści z okresu wczesnonastoletniego jest ryzykowne – może się okazać, że wspaniałe przygody Old Shatterhanda są niestrawnym gniotem, a wciągająca „Księga urwisów” – chamską propagandówką. Jednak jeśli znajdziemy książki, które przetrwały próbę czasu, ponowne spojrzenie może nasunąć ciekawe obserwacje.

Agnieszka ‘Achika’ Szady

Przy herbacie: Dwie strony medalu

Wracanie do ulubionych powieści z okresu wczesnonastoletniego jest ryzykowne – może się okazać, że wspaniałe przygody Old Shatterhanda są niestrawnym gniotem, a wciągająca „Księga urwisów” – chamską propagandówką. Jednak jeśli znajdziemy książki, które przetrwały próbę czasu, ponowne spojrzenie może nasunąć ciekawe obserwacje.
To się musiało tak skończyć. Wyszłam z antykwariatu z dwiema powieściami, które szalenie lubiłam w latach szkolnych (nie tylko ja zresztą – starczy rzucić okiem na esensyjną listę młodzieżowych bestsellerów sprzed lat). Wtedy „Szkolny lud, Okulla i ja” Edmunda Niziurskiego rozbawił mnie do łez, kilka fraz nawet sobie wynotowałam, by móc napawać się nimi już po oddaniu książki do biblioteki („Czort z wami! Idźcie do domu wy i pchły wasze! – zaintonował Złośliwy Miecio”). „Zemsta rodu Sawanów” Ewy Lach nie była aż tak zabawna, ale i tak z ciekawością sięgnęłam po kolejne książki z tego cyklu.
Przeczytawszy obie powieści pod rząd nie mogłam nie ulec refleksji, jak kompletnie odmienne wizje świata prezentują. Dzieło Niziurskiego przedstawia życie nastolatków w formie groteskowej, a zarazem wyidealizowanej. Czytając tę powieść w podstawówce nie zwracałam jeszcze uwagi na to, że nauczyciele i uczniowie przypominają postaci z komedii obyczajowej i takoż się zachowują, zaś dialogi są poprowadzone nieco teatralnie – mamy nawet odpowiednik chóru greckiego. Na dodatek młodzież wdraża plany tak skomplikowane, że aż nierealne: nie wyobrażam sobie na przykład przeprowadzenia w prawdziwej szkole szeroko zakrojonej akcji pacyfikowania samozwańczych cyrkowców, z regularnymi patrolami wyposażonymi w „zestawy awaryjne” (środki opatrunkowe, plastikowe talerze do żonglowania itp.). Jest to zresztą typowa cecha większości książek pana Edmunda, że przypomnę choćby „Sposób na Alcybiadesa”, w którym nieoficjalne życie szkoły przybiera rozmiary niemal państwa podziemnego. Gdy byłam w wieku głównego bohatera, czytanie o takich pomysłach było bardzo atrakcyjne, myślę, że mniej więcej na tej samej zasadzie, na jakiej obecnie popularność zdobyła fantastyka opowiadająca o tryumfach II Rzeczpospolitej. Widać w każdym wieku czytelnicy potrzebują pewnej dawki optymizmu.
„Zemsta rodu Sawanów” to książka zupełnie inna. Owszem, tu również dzieciaki knują pewną intrygę, jednak widać, jak wiele problemów sprawia im współpraca i jak boją się zdemaskowania (poza tym jest to siedmioosobowe rodzeństwo, nie zaś koledzy z klasy). Zarówno świat otaczający jak i bohaterowie są skonstruowani znacznie bardziej niż u Niziurskiego realistycznie, nawet wręcz naturalistycznie. Oczywiście jest to naturalizm w wydaniu dla mniej więcej dwunastolatków, próżno więc szukać tematów takich, jak poruszane w „Tabu” Kingi Dunin, o którym pisałam w felietonie „Postmodernizm i brutalność w literaturze dla panien”. Naturalistyczny opis świata u Ewy Lach nie polega na wspominaniu o narkotykach czy seksie, ale na boleśnie realistycznym przedstawieniu zachowań ludzi i relacji między nimi: króluje tu plotkarstwo, zawiść i złośliwość bynajmniej nie komediowo pokazana, jak psikusy Złośliwego Miecia. Autorka przedstawia świat, w którym najdrobniejsze wyróżnienie się z tłumu powoduje kąśliwe uwagi i niechęć. W kolejnych tomach cyklu pokazane jest nieprzyjemne, wręcz wrogie nastawienie pary nauczycieli, którzy zazdroszczą dziewięcioosobowej rodzinie Sawanów przydziału na większe mieszkanie (w budynku, który chwilowo niewiele wyszedł ponad fundamenty…), a także nieustanne docinki całego otoczenia po tym, jak średni syn w zetknięciu z cudzoziemcami wykazał znajomość dwóch języków obcych. Miejscowe dzieciaki szpiegują i biją nowoprzybyłych, niszczą zbudowaną przez nich tamę i ogólnie dokuczają na każdym kroku – trzeba jednak przyznać, że część rodzeństwa również nie zachowuje się zbyt sympatycznie, szczególnie Roma, która na szkolne koleżanki warczy, a miła jest głównie wtedy, kiedy ma na celu jakieś korzyści. Przy czym zachowania te absolutnie nie są przerysowane – ot, po prostu życiowe. Chyba każdy z nas miał okazję z podobnymi się zetknąć.
W przeciwieństwie do powieści Niziurskiego, tutaj świat dzieci całkowicie przenika się ze światem dorosłych. Mali Sawanowie pilnie śledzą każde słowo, gest i spojrzenie rodziców oraz znajomych, badając, czy aby tato nie nazbyt miło uśmiechał się do urodziwej wuefistki, jaki miał głos, kiedy wrócił do domu późno, jakim tonem gosposia skomentowała przyjazd jego przyjaciela i tak dalej. Pola wspomina przykrość, którą sprawiły jej kiedyś komentarze ciotek i kuzynek po narodzinach najmłodszej siostrzyczki – swoją drogą, tu autorka chyba nieco przesadziła, bo nie uwierzę, żeby siedmio- czy ośmiolatka (z różnicy wieku wynika, że tyle lat wtedy miała) wychowana w bardzo ą-ę rodzinie rozumiała, co oznacza demonstracyjne zastanawianie się, do kogo podobne jest niemowlę.
Ą-ę małomiasteczkowa rodzina mamy jest w powieści skontrastowana z mocno… hm… wędrowyczowską rodziną taty (dzieci dumne są, że „stryja i jego bandy to się cała okolica bała”), co rzuca się w oczy nawet przy lekturze w wieku podstawówkowym, jednak dopiero teraz zobaczyłam, jakie psychiczne obciążenie musi znosić matka głównych bohaterów. Mąż nie raczy jej informować o swoich planach nawet tak szeroko zakrojonych, jak budowa domu, siostry otwarcie nie cierpią szwagra, zaś charakter i wychowanie nakazują matce grać rolę rodzinnego anioła, który nie ma prawa nawet głosu podnieść (w przeciwieństwie do taty Sawana, który bez oporów podnosi na swoje potomstwo nie tylko głos, ale i rękę). Z przerażeniem czytałam również o straszliwej samotności i zakompleksieniu najwrażliwszej z rodzeństwa Poli, za to ubawiła mnie zupełnie niezauważona przed laty scena, kiedy to mama w celach edukacyjnych nakazuje swojemu potomstwu wysłuchać „w odpowiednim skupieniu” jednej strony płyty z operą „Carmen”. Swoją drogą, chętnie przeczytałabym jakąś powieść napisaną z punktu widzenia pani Sawanowej… raczej nie byłaby to specjalnie wesoła lektura, ale na pewno ciekawa.
koniec
31 lipca 2011

Komentarze

Dodaj komentarz

Imię:
Treść:
Działanie:
Wynik:

Dodaj komentarz FB

Najnowsze

W podziemnym kręgu: Seksapokalipsa
Marcin Knyszyński

26 VI 2022

W roku 2014, podczas słynnego San Diego Comic Con, kiedy to „Pełnia piękna” miała swą amerykańską premierę, autor powiedział na jej temat kilka ciekawych rzeczy. Podobno oryginalny tytuł tej „absolutnie pornograficznej książki” miał brzmieć „Fifty Shades of the Twilight Cave Bear Wears Prada” i jest to rzecz, którą chciałby napisać sam markiz de Sade. Zapowiada się ostro.

więcej »

Do księgarni marsz: Czerwiec 2022
Joanna Kapica-Curzytek, Marcin Mroziuk, Marcin Osuch

9 VI 2022

Literackim wydarzeniem czerwca powinna być nowa powieść polskiej noblistki, ale naszą uwagę przyciągnęły też inne interesujące tytuły.

więcej »

Nie przegap: Maj 2022
Esensja

31 V 2022

Jak co miesiąc zapraszamy do sprawdzenia czy nie przegapiliście jakiejś ciekawej recenzji.

więcej »

Polecamy

Seksapokalipsa

W podziemnym kręgu:

Seksapokalipsa
— Marcin Knyszyński

Odwieczna dialektyka
— Marcin Knyszyński

Rzeczy, które robisz w piekle, będąc martwym
— Marcin Knyszyński

Bulwar Zachodzącego Słońca 2
— Marcin Knyszyński

Borat Dzong-Un z pasem szahida
— Marcin Knyszyński

Rozkład i rozkładówka
— Marcin Knyszyński

Nowoczesny mit
— Marcin Knyszyński

Horror rzeczywistości
— Marcin Knyszyński

Osaczona
— Marcin Knyszyński

Pan życia i śmierci
— Marcin Knyszyński

Zobacz też

Tegoż autora

Oko podarowane przez wilka
— Agnieszka ‘Achika’ Szady

Dżungla w browarze i burza w bramie…
— Agnieszka ‘Achika’ Szady

Malarka na walizkach
— Agnieszka ‘Achika’ Szady

10 naj… : 10 roztańczonych kadrów
— Marcin Osuch, Agnieszka ‘Achika’ Szady

Krótko o filmach: Kieślowszczyzna w pelerynce
— Agnieszka ‘Achika’ Szady

Stawka większa niż qilin
— Agnieszka ‘Achika’ Szady

„Patrzcie! On ma głowę pana Mifune!”
— Agnieszka ‘Achika’ Szady

Piękna-chan i Bestia-kun
— Agnieszka ‘Achika’ Szady

Krótko o komiksach: Raz na koniu, raz pod koniem
— Agnieszka ‘Achika’ Szady

Hej ho, przez dżunglę by się szło
— Agnieszka ‘Achika’ Szady

Copyright © 2000- – Esensja. Wszelkie prawa zastrzeżone.
Jakiekolwiek wykorzystanie materiałów tylko za wyraźną zgodą redakcji magazynu „Esensja”.