Dołącz do nas na Facebooku

x

Nasza strona używa plików cookies. Korzystając ze strony, wyrażasz zgodę na używanie cookies zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki. Więcej.

Zapomniałem hasła
Nie mam jeszcze konta
Połącz z Facebookiem Połącz z Google+ Połącz z Twitter
Esensja
dzisiaj: 22 stycznia 2018
w Esensji w Esensjopedii

Życiorys, którego nie było

Esensja.pl
Esensja.pl
„Oszust” to wielowymiarowe studium zdemaskowania wieloletniej mistyfikacji na skalę międzynarodową, które wymyka się wszelkim kategoriom. Opisywana tu osoba jeszcze żyje i nawet pomagała autorowi w zbieraniu materiałów do tej książki.

Javier Cercas
‹Oszust›

EKSTRAKT:90%
WASZ EKSTRAKT:
0,0 % 
Zaloguj, aby ocenić
TytułOszust
Tytuł oryginalnyEl impostor
Data wydania27 października 2016
Autor
PrzekładEwa Zaleska
Wydawca Noir sur Blanc
ISBN978-83-7392-612-7
Format416s. 145×235mm
Cena42,—
Gatunekmainstream, obyczajowa
WWW
Wyszukaj wMadBooks.pl
Kup wSelkar.pl: 34,97 zł
Wyszukaj wKumiko.pl
Wyszukaj wMatras.pl
Kup wTaniaKsiążka.pl: 21,00 zł
Wyszukaj w
Zobacz w
Cały czas podczas lektury towarzyszyła mi myśl: „to niemożliwe!” Niemożliwe, żeby jedna osoba przez tyle lat mogła wprowadzić w błąd tyle osób. By mogła tak doskonale wykreować swój życiorys, że nikt nie doszukiwał się w nim kłamstw. Niesłychane, że ze swojego życia można było utkać tak gęstą sieć fikcji, która u nikogo nie wzbudzała wątpliwości. A jednak znalazł się ktoś, kto zdemaskował tę wieloletnią mistyfikację – i o tym opowiada zapierający dech w piersiach „Oszust”.
Javier Cercas to dziennikarz i pisarz hiszpański średniego pokolenia, mieszka w Katalonii. W Polsce znana jest jego książka „Żołnierze spod Salaminy”, która otworzyła mu drogę do sławy i międzynarodowego uznania (stanowi swoistą formę rozliczenia z czasami hiszpańskiej wojny domowej i dyktatury), oraz „Prędkość światła”. Parę lat temu ukazała się u nas także „Anatomia chwili”, pasjonująca opowieść o próbie nieudanego (i nadal słabo wyjaśnionego) jednodniowego zamachu stanu w Hiszpanii 23 lutego 1981 roku.
„Oszust” (napisany w 2014 roku) również nawiązuje do historii Hiszpanii. Łączy w sobie elementy wielu gatunków: to jednocześnie opowieść biograficzna, reportaż (także historyczny), esej i tekst z gatunku dziennikarstwa śledczego. Taka oryginalna i wielowarstwowa „międzygatunkowość” to zresztą charakterystyczna cecha (i mocna strona) prozy Cercasa. Także w przypadku „Oszusta” sprawdza się znakomicie, bo pozwoliła autorowi ująć fenomen opisywanego bohatera w zupełnie innym świetle niż gdyby powstał jedynie reportaż lub tekst śledczy.
Bohaterem książki Javiera Cercasa jest Enric Marco Battle, obecnie 96-letni hiszpański robotnik, który przez prawie 30 lat finezyjnie preparował swój życiorys – i to z niemałym sukcesem. Podawał się za antyfaszystowskiego opozycjonistę, został wysoko postawionym działaczem związkowym. Najwięcej kontrowersji wzbudziło jego podawanie się za byłego więźnia obozu koncentracyjnego (we Flossenbürgu), ponieważ na tym Battle zbudował międzynarodową legendę obozowego weterana i ofiary nazizmu. Przewodniczył krajowej organizacji zrzeszającej byłych hiszpańskich więźniów obozów. Został w 2001 roku wyróżniony najwyższym katalońskim odznaczeniem. Zdążył w 2005 roku wygłosić płomienne antyfaszystowskie przemówienie w hiszpańskim parlamencie – i krótko potem został zdemaskowany przez hiszpańskiego dziennikarza Benito Bermejo. Dosyć niespodziewanie odbiło się to szerokim echem nie tylko w Hiszpanii, ale i na całym świecie.
Javier Cercas nie od razu chciał widzieć Enrico Marca Battle’a jako bohatera swojej książki. Zdradza, że wręcz nie miał ochoty jej pisać – i nie jest to wyłącznie kokieteryjne „mrugnięcie” w stronę czytelnika. Bo po co pisać, zastanawia się autor? Żeby jeszcze przysparzać sławy komuś, kto zakpił sobie z całego świata? Pisać, żeby zrozumieć? A czy zrozumieć znaczy – usprawiedliwić? Ten mocny głos autora już na samym początku jest bardzo potrzebny, bo buduje czytelny dystans wobec Marco Battle’a. Tym bardziej, że człowiek ten bez wahania zgodził się współpracować z Cercasem przy tworzeniu książki – i to nawet wiedząc, jaki będzie miała wydźwięk. Nie było mowy o przyjaźni ani o próbach obrony – autor podkreśla, że do końca wspólnej pracy towarzyszyła im niechęć, przemieszana z podejrzliwością. A dlaczego Battle zgodził się na tę współpracę? To dobre pytanie…
Książka jest owocem wielogodzinnych nagrań, materiałów zebranych także przez innych (między innymi twórców filmu dokumentalnego). Cercas dociera też do wielu osób związanych z Battle’m na przestrzeni lat podczas różnych etapów jego życia. Czytamy, że Marco miał ogromny dar docierania do ludzi i hipnotyzującego wpływu na innych: „Był uwodzicielem (…) i uwiódł wiele osób”, mówi jedna z osób. „Przedstawiał się jako bohater, i byli tacy, którzy w to wierzyli”. Dla innych ten krętacz i gaduła był też „biednym człowiekiem”. Wszyscy podkreślali ponadto, że uwielbiał być w centrum uwagi i nieustannie opowiadał o sobie.
„Kłamstwo jest najbardziej wiarygodne, kiedy przeplata się z prawdą”, pisze Javier Cercas, wskazując chyba na najbardziej niebezpieczny aspekt fenomenu oszustwa. Cała jego książka jest cierpliwym oddzielaniem od siebie prawd i kłamstw, z których Battle utworzył swoją biografię, misternym „obieraniem cebuli”, jak ujmuje to Cercas. Dociera do prawdy o jego prywatnym życiu, odnajduje kilka wersji zmieniających się imion i nazwisk. Wskazuje przy tym na zasadniczą różnicę między fikcją bohatera literackiego, a fikcją życiorysu żyjącego człowieka. To pierwsze bowiem jest usprawiedliwione, gdyż pomaga dochodzić do prawdy o ludzkim życiu. Fikcyjne kreowanie swojego życia jest pod każdym względem czynem nagannym – autor ostro tu polemizuje z jakąkolwiek próbą usprawiedliwiania mistyfikacji Marco Battle’a.
„Oszust” nie jest tylko i wyłącznie studium przypadku Battle’a. To wielowymiarowa i wieloaspektowa analiza postępowania tego negatywnego bohatera w ujęciu socjologicznym i filozoficznym, także w kategoriach psychiatrii. Cercas nie stawia jednak – tak modnych dzisiaj – zaocznych diagnoz lekarskich, nie zaprasza do wypowiedzi żadnego psychiatry. Autor trzyma się tu etycznych reguł gry: wiadomo, że wiarygodne rozpoznanie jest możliwe wyłącznie w wyniku specjalistycznej obserwacji.
Największym osiągnięciem Cercasa jest ścisłe połączenie dziejów Battle’a, pojedynczego człowieka, z historią całej Hiszpanii. Życiorys naszego człowieka, jak nazywa bohatera autor, rzeczywiście łączy się ściśle z największymi zawirowaniami najnowszych dziejów jego kraju: wojna domowa, druga wojna światowa, dyktatura Franco, powrót do demokracji. „Marco wymyślił na nowo swoje życie w chwili, gdy cały kraj wymyślał je sobie na nowo”, pisze Cercas. Battle chciał być bohaterem, lubianym przez wszystkich, i tak stawał się kolejno: uczestnikiem wojny domowej, opozycjonistą wobec Franco, przywódcą związkowym i więźniem obozu nazistowskiego. Być może przypadek Battle’a mógł się zdarzyć tylko w Hiszpanii, w kraju, który ma trudności z przepracowaniem swojej najnowszej historii i nie do końca ją przetrawił.
Dzieje Battle’a łączą się też w zadziwiający sposób z najsłynniejszym hiszpańskim bohaterem literackim wykreowanym przez Cervantesa. Dla autora „wolni od poczucia winy i nieczystego sumienia Don Kichot i Marco [Battle] jawią się (…) jako bohaterowie nietzscheańscy; nie niemoralni ani amoralni, lecz pozamoralni. Dostrzegamy też i inne podobieństwa w życiorysie ich obu: między innymi to, że „błędny rycerz”, jak i Marco Battle postanowili zmienić swoje życie (czytaj; zamienić je na fikcję) około pięćdziesiątego roku życia.
Jak ktoś taki mógł tak strasznie okłamywać tak wielu ludzi przez tak długi czas? Autor podkreśla, że na to skomplikowane pytanie nie ma jednej odpowiedzi. Przytacza siedem możliwych tropów, będących także ciekawym opisem uniwersalnych mechanizmów oszustwa. Najciekawszy z nich jest taki, że im potworniejsze czy większe kłamstwo, tym bardziej wiarygodne dla ogółu. Jeśli chodzi o pozostałe wyjaśnienia, odsyłam do książki.
Dowiemy się także, jak doszło do tego, że Benito Bermejo zdemaskował Battle’a. Końcowe fragmenty książki, dotyczące tej delikatnej operacji, czyta się jak pierwszorzędny thriller. Całość zresztą jest czymś niesamowitym. „Oszust” – opowieść o życiorysie, którego nie było – porusza, zadziwia, oburza i budzi niedowierzanie. Zapewniam, że nikogo nie pozostawi obojętnym.
koniec
11 kwietnia 2017
dodajdo

Komentarze

Dodaj komentarz

Imię:
Treść:
Działanie:
Wynik:

Najnowsze

Lokalny kryminał
Jarosław Loretz

18 I 2018

Antologia „Hardboiled” to całkiem udana krajowa próba zmierzenia się ze specyficzną odmiana kryminału.

więcej »

Discman, gimbaza i zmywak
Albert Walczak

17 I 2018

Anna Cieplak szturmem weszła na polską scenę literacką. Za swoją debiutancką powieść „Ma być czysto” otrzymała prestiżową Nagrodę Literacką im. Witolda Gombrowicza oraz Nagrodę Conrada. Czy „Lata powyżej zera” – najnowsza książka młodej autorki – spotkają się z równie dużym uznaniem?

więcej »

Mała Esensja: Kosmiczne przygody we wspólnym pokoju
Marcin Mroziuk

16 I 2018

Wbrew nasuwającym się skojarzeniom, „Ala Baba i dwóch rozbójników” nie jest wariacją na temat znanej baśni, lecz wciągającą opowieścią o blaskach i cieniach posiadania młodszego rodzeństwa. Joanna Wachowiak potrafiła zaś nie tylko przyciągnąć uwagę czytelników, ale również uświadomić dzieciom kilka ważnych spraw.

więcej »

Polecamy

Bohaterowie

Po trzy:

Bohaterowie
— Beatrycze Nowicka

Ludzie w książkach żyją
— Beatrycze Nowicka

Niedocenione
— Beatrycze Nowicka

Inne strony świata
— Beatrycze Nowicka

I jeszcze jeden tom…
— Beatrycze Nowicka

Transfuzje duszy
— Beatrycze Nowicka

Tropem jednorożca
— Beatrycze Nowicka

Inteligentne i inspirujące
— Beatrycze Nowicka

Za Stumilowym Lasem i Doliną Muminków
— Beatrycze Nowicka

Blask jasnych łun
— Beatrycze Nowicka

Zobacz też

Tegoż twórcy

Demokracja jest łatwopalna
— Joanna Kapica-Curzytek

Wojna i sława
— Marcin Mroziuk

Gdzie są bohaterowie z tamtych lat?
— Marcin Mroziuk

Tegoż autora

Autorka w pułapce
— Joanna Kapica-Curzytek

Poznań jak stara kamienica
— Joanna Kapica-Curzytek

O formach życia okołoksiążkowego
— Joanna Kapica-Curzytek

Nie oglądać się za siebie
— Joanna Kapica-Curzytek

Jedyna w swoim rodzaju
— Joanna Kapica-Curzytek

Prywatne czyli polityczne
— Joanna Kapica-Curzytek

Morderstwa i medycyna
— Joanna Kapica-Curzytek

Umowa z wydawcą to umowa
— Joanna Kapica-Curzytek

Drzwi do krainy fantazji
— Joanna Kapica-Curzytek

Demokracja – demokracją, ale…
— Joanna Kapica-Curzytek

Copyright © 2000- – Esensja. Wszelkie prawa zastrzeżone.
Jakiekolwiek wykorzystanie materiałów tylko za wyraźną zgodą redakcji magazynu „Esensja”.