Dołącz do nas na Facebooku

x

Nasza strona używa plików cookies. Korzystając ze strony, wyrażasz zgodę na używanie cookies zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki. Więcej.

Zapomniałem hasła
Nie mam jeszcze konta
Połącz z Facebookiem Połącz z Google+ Połącz z Twitter
Esensja
dzisiaj: 27 lutego 2021
w Esensji w Esensjopedii

Istvan Vizvary
‹Vivo›

EKSTRAKT:70%
WASZ EKSTRAKT:
0,0 % 
Zaloguj, aby ocenić
TytułVivo
Data wydania30 listopada 2017
Autor
Wydawca Genius Creations
ISBN978-83-7995-122-2
Format346s. 125×195mm
Cena39,99
Gatunekfantastyka
WWW
Zobacz w
Kup wMadBooks.pl: 0,00 zł
Wyszukaj wSelkar.pl
Wyszukaj wSkąpiec.pl
Wyszukaj / Kup

Smok w szkatułce
[Istvan Vizvary „Vivo” - recenzja]

Esensja.pl
Esensja.pl
Debiutancka powieść Istvana Vizvary łączy stylistyki znane już czytelnikom z jego opowiadań: dość oniryczne wątki obyczajowe w realiach science fiction oraz surrealistyczną groteskę z domieszką prowokacji.

Anna Nieznaj

Smok w szkatułce
[Istvan Vizvary „Vivo” - recenzja]

Debiutancka powieść Istvana Vizvary łączy stylistyki znane już czytelnikom z jego opowiadań: dość oniryczne wątki obyczajowe w realiach science fiction oraz surrealistyczną groteskę z domieszką prowokacji.

Istvan Vizvary
‹Vivo›

EKSTRAKT:70%
WASZ EKSTRAKT:
0,0 % 
Zaloguj, aby ocenić
TytułVivo
Data wydania30 listopada 2017
Autor
Wydawca Genius Creations
ISBN978-83-7995-122-2
Format346s. 125×195mm
Cena39,99
Gatunekfantastyka
WWW
Zobacz w
Kup wMadBooks.pl: 0,00 zł
Wyszukaj wSelkar.pl
Wyszukaj wSkąpiec.pl
Wyszukaj / Kup
Na wstępie poczynię istotne zastrzeżenie: w prozie zawsze będę szukać raczej spójnych światów niż błyskotliwych konceptów. Mam wrażenie, że jest to kluczowa różnica w odbiorze literatury, która na przykład sprawia, że czytelnik podobny do mnie będzie bardzo ostrożnie podchodził do groteski i zamiast cieszyć się czerpaną z niej intelektualną rozrywką bądź refleksją, poskarży się żałośnie: „Ale to nie było naprawdę!”.
Otóż „Vivo” to taka historia, w której odbiorca nastawiony na nieustanne skanowanie w tle w poszukiwaniu owego „naprawdę” nie będzie miał łatwo. Jednak wydaje mi się, że Vizvary zachował delikatną równowagę pozwalającą uczynić atrakcję z tego niedookreślenia, niedosytu poczucia, że oto uchwyciliśmy wreszcie, jakiego rodzaju jest to książka. Jakiego rodzaju konwencja.
Z jednej strony mamy wielość światów. Jak w kryminale, kiedy należy porządkować sobie w głowie wskazówki „kto zabił”, tak tutaj przez sporą część lektury będziemy przypominać sobie, na którym poziomie zagnieżdżonych szkatułkowo światów rozgrywają się kolejne wątki. Zasadniczo chodzi o tytułowe „vivo” – formę wirtualnej rzeczywistości służącej rozrywce bądź stanowiącej substytut nieśmiertelności po zeskanowaniu umysłu klienta do domu spokojnej starości o wdzięcznej nazwie „Forever”. Jednak im dalej w las, tym bardziej cała ta zabawa zaczyna zahaczać o problem światów równoległych. O ile oczywiście w ogóle oczekujemy, że którykolwiek z nich jest „nasz”.
To jest więc pierwszy poziom, gdy potrzeba zahaczenia umysłu o jakieś przewidywalne pewniki okazuje się kiepskim kluczem do powieści. Drugim jest stylistyka: część wątków jest bardzo serio, z żartami, ale nie łamiącymi narracji obyczajowej – o dziwo nawet tam, gdzie obyczajowość polega na wędrowaniu pod smoczą jamę w poszukiwaniu zielska do magicznych rytuałów. Jest vivo rozrywkowe w klimatach klasycznego RPG, ktoś się w nie wciela, czytelnik stoi mocno na swoim konwencjonalnym gruncie także, gdy bohater akurat leci na wyjątkowo wygadanej karamodliszce. Która jest równocześnie znajomym z… jego wersji „reala”.
Jednak w innych wątkach naszym narratorem (wrogo?) zawładnął duch Istvana Vizvary z jego drapieżnych groteskowych miniatur. Śmieszno jest i straszno, z akcentem na straszno. Nawet styl się zmienia. Diaboliczny, opętany (poniekąd dosłownie) psychiatra z mózgiem uszkodzonym w procesie skanu do vivo wyczynia najgorsze brewerie, w ramach perwersyjnych subświatów lub co gorsza dopuszczając się gwałtu w swojej własnej rzeczywistości. No właśnie. Dlaczego „co gorsza”? Vivo to nie jest gra. Świetna scena, w której pewna krawcowa ogląda opuszczony pokój swojego ojca w domu „Forever”, pokazuje, że „ludzie z vivo” nie są „postaciami”. Ojciec krawcowej żyje swoje życie, a nie tylko pojawia się z niebytu w chwilach spotkań z nią. A zatem czyny psychiatry-psychola należy oceniać nie kategoriach, w którym ze światów zostały popełnione, a także niekoniecznie – jak bardzo były perwersyjne – lecz chyba jedynie według oczywistej zasady naszej moralności: zgody i krzywdy (lub ich braku).
Nie jest to więc książka, która pozwoli wygodnie zanurzyć się w świat i udawać, że jest niezmienny, a powieść to zwierciadło obnoszone po tamtym – choćby nie wiadomo jak dziwacznym, lecz jednak przewidywalnym – gościńcu. Między czytelnikiem, a bohaterami, nie mówiąc już o fabule, jest cały czas bariera umysłowej łamigłówki. Czyli nie jest to dokładnie taki typ fantastyki, jaką lubię najbardziej. Mogę przeczytać, docenić i błyskawicznie zapomnieć, o czym to właściwie było – ponieważ nie zwiążę się z książką w żaden sposób emocjonalnie.
Tutaj jednak owszem, nie pamiętam każdego zakrętu intrygi (która jest w stosunku do całości może nie pretekstowa, ale raczej służebna), lecz zostały mi w oczach postaci i obrazy. Kluczowe dla „Vivo” są fragmentaryczność, mozaikowość i zmienność (w obrębie tekstu: stylu, konwencji, bohatera), spięte rozgrywającym się na wszystkich poziomach zagnieżdżenia, no dobrze, użyję tego słowa: questem. Zadaniem, które używa mechanizmów świata „science fiction w Londynie”, żeby rozwiązać problem rodem z „rubasznego RPG o smokach”.
Co jednak wydaje mi się w „Vivo” „naprawdę”, to elementy tej mozaiki, kiedy narracyjna kamera robi na nie zbliżenie. Krawcowa retro w świecie drukowanych w 3D strojów, potraw i przedmiotów codziennego użytku (Lecz uważaj, co drukujesz! Wielki Brat pilnuje, czy zamówienie nie dowodzi, że popełniasz właśnie przestępstwo). Pani już niemłoda, wykonująca zawód równocześnie absurdalny i bardziej „normalny” niż wszystko, co poza tym zdarza się w jej życiu. Samotność, zbliżająca się starość, ojciec w „Forever”, wyobcowanie, zdolność do refleksji. Opis cielesności pozostający w granicach szacunku do postaci – dopóki nie wkroczy rozbuchany do obłędu wątek psychiatry z jego pojazdem ZłaDziewczynaZLiberii, niosąc ze sobą całą kompletnie odmienną stylistykę.
Kolejnym przebłyskiem pozostającym w pamięci jest Diana. Łatwo byłoby napisać taką postać prześmiewczo, zwłaszcza w powieści, która balansuje pomiędzy wątkami serio a pełną groteską. Diana tak bardzo uwielbia swojego idola, że aż za ciężkie pieniądze kazała umieścić w vivo postać (hmm, no właśnie – czy to jest „postać”?) będącą jego wersją. Gdyby nie zginął. Tak – psychodeliczne okularki z okładki powieści słusznie podpowiadają, że chodzi o Lennona. Czy autor zrobił z Diany żałosną fangirl w średnim wieku? Nie. Napisał ją jako osobę z pewnego rodzaju klasą i zaskakującą siłą ducha. Jej miłość jest „naprawdę”.
No i Lennon. Lennon kradnie powieść. Teoretycznie trudno wskazać głównego bohatera „Vivo”, a z oplecionych wokół smoczej intrygi postaci kilka przedstawionych jest co najmniej równie szczegółowo jak John. Jednak zapewne nie bez powodu na okładkę trafiły okularki, a nie chociażby smok – to jest wątek, który będzie się pamiętać. „»Vivo«? A, to ta książka o starym Lennonie, co się zgubił w Londynie w przyszłości, i tam jeszcze były jakieś różne dziwne rzeczy poza tym?”. John czasem wymyśli piosenkę (zwłaszcza jeżeli Diana wykupi taki węzeł przyczynowo-skutkowy na vivo, wtedy Lennon choćby nie chciał – i tak wymyśli). Uczestniczy w przedsięwzięciach i dramach towarzyszy. Jest uroczy. I kompletnie, ale to kompletnie nie z tej ziemi. Kwestie dialogowe Johna to mały majstersztyk.
Miałam napisać: „I za nie czytelnik wybaczy autorowi wybryki psychiatry z dziurawym mózgiem”. Ale czy jest co wybaczać? To taka powieść, w której nie czuję się kompetentna wydziwiać i wskazywać palcem – to dobre, to do wycięcia, tu polakierować. Podobne odczucia miałam przy „Fobii” Kaina czy „Sennych pałacach” Uznańskiego. Nie wybieram tego typu książek celowo, bo zazwyczaj wolę się „wczuwać” niż „układać układankę i doceniać oryginalność odjazdowej groteski”. Jestem w stanie zaakceptować taką powieść w całości lub w całości odrzucić jako kompletnie ze mną niekompatybilną.
„Vivo” kupuję – emocjonalnie. Bez pasji, ale z sentymentem: dla niektórych odłamków mozaiki. Z kolei od strony zupełnie technicznej jest to bardzo dobrze napisana i zdecydowanie niebanalna powieść fantastyczna z pogranicza konwencji. Nie została nominowana do tegorocznej edycji Nagrody im. Zajdla, ale nie zdziwiła mnie propozycja nominacji w artykule na portalu Lewa Ręka Fantastyki, bo to ta liga.
Nie wiem, czy Istvan Vizvary częściej będzie pisał teksty, które potraktuję jako dziejące się „naprawdę”. Być może pozostanie mi wyłuskiwać z całościowej umownej konwencji „prawdziwość” na poziomie emocji, postaci czy opisów takich jak ten otwierający „Vivo”, gdy nie miałam ani momentu wahania, że tak właśnie się stało: na ulicy Londynu rodem z science fiction umarł smok. Ze wszystkimi konsekwencjami tego faktu.
koniec
12 czerwca 2018

Komentarze

Dodaj komentarz

Imię:
Treść:
Działanie:
Wynik:

Dodaj komentarz FB

Najnowsze

Uciec, ale dokąd?
Marcin Knyszyński

27 II 2021

Wydawnictwo IX zebrało pięć starszych opowiadań Dawida Kaina, dołożyło dwa zupełnie nowe i wydało „Wszystkie grzechy korporacji Somnium”. Skromna, mała książeczka – ale niech nie zwiodą was jej niepozorne gabaryty. Wszystkie dotychczas czytane przeze mnie powieści autora („Oczy pełne szumu”, „Fobia” i „Ostatni prorok”) dotykały podobnego zagadnienia – kłopotu zwanego „istnieniem”. Tak, dokładnie – coś, co jest absolutnie podstawowe, niezbywalne i konieczne (choć tu można się spierać na szczycie (...)

więcej »

PRL w kryminale: Zielarz, przemytnik i arabski kochanek
Sebastian Chosiński

26 II 2021

Na początku lat 80. XX wieku aktywność literacka Zygmunta Zeydlera-Zborowskiego zaczęła wyhamowywać. Raz, że pisarz był już w wieku, w którym większość mężczyzn w Polsce Ludowej znajdowała się na emeryturze. Dwa, że wraz ze zmieniającą się sytuacją polityczną malała popularność „powieści milicyjnych”. Drukowany na łamach prasy „Czwarty klucz” był jedynym premierowym tekstem pisarza, jaki ukazał się w gorącym 1981 roku.

więcej »

O świecie, którego już nie ma
Sebastian Chosiński

25 II 2021

Był starszym bratem laureata literackiej Nagrody Nobla za 1978 rok. Isaak Bashevis Singer uważał zresztą Izraela Joszuę za swego mentora. Są krytycy, którzy uważają, że talentem starszy z Singerów przewyższał tego, który później zdobył światowy rozgłos. Niestety, zmarł, mając zaledwie pięćdziesiąt lat. Ale i tak pozostawił kilka dzieł, które można uznać za prozatorskie arcydzieła. Wydany po raz pierwszy w języku polskim przed paroma tygodniami zbiór opowiadań „Perły” był jego książkowym (...)

więcej »

Polecamy

Lęk i odraza w Kalifornii

Na rubieżach rzeczywistości:

Lęk i odraza w Kalifornii
— Marcin Knyszyński

Las oblany słonecznym blaskiem
— Marcin Knyszyński

Dick jak Dickens
— Marcin Knyszyński

Kochać to nie znaczy zawsze to samo
— Marcin Knyszyński

Chorzy na życie
— Marcin Knyszyński

Dick w starym stylu
— Marcin Knyszyński

Faust musi przegrać
— Marcin Knyszyński

W poszukiwaniu rzeczywistości obiektywnej
— Marcin Knyszyński

Myślę, ale czy jestem?
— Marcin Knyszyński

Wszyscy jesteśmy androidami
— Marcin Knyszyński

Zobacz też

Tegoż autora

Uśmiech towarzyszki Kamli
— Anna Nieznaj

Czy książki czytają ludzi? Autorzy kontra czytelnicy
— Agnieszka Hałas, Anna Nieznaj, Beatrycze Nowicka, Agnieszka ‘Achika’ Szady

Pralinka na mroczne czasy
— Anna Nieznaj

Obcy z głębin
— Anna Nieznaj

Prywatne dramaty
— Anna Nieznaj

W niewoli bóstwa i jego skrzydlatych
— Anna Nieznaj

Absolutnie uroczy dżentelmen
— Anna Nieznaj

Niewrogie przejęcie
— Anna Nieznaj

Groza na rajskich wyspach
— Anna Nieznaj

Wespół w zespół – spojrzenie zza kulis
— Anna Nieznaj

Copyright © 2000- – Esensja. Wszelkie prawa zastrzeżone.
Jakiekolwiek wykorzystanie materiałów tylko za wyraźną zgodą redakcji magazynu „Esensja”.