Dołącz do nas na Facebooku

x

Nasza strona używa plików cookies. Korzystając ze strony, wyrażasz zgodę na używanie cookies zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki. Więcej.

Zapomniałem hasła
Nie mam jeszcze konta
Połącz z Facebookiem Połącz z Google+ Połącz z Twitter
Esensja
dzisiaj: 20 sierpnia 2019
w Esensji w Esensjopedii

Dorota Skotarczak
‹Otwierać, milicja!›

EKSTRAKT:70%
WASZ EKSTRAKT:
0,0 % 
Zaloguj, aby ocenić
TytułOtwierać, milicja!
Data wydania2 kwietnia 2019
Autor
Wydawca Instytut Pamięci Narodowej
SeriaDziennikarze - Twórcy - Naukowcy
ISBN978-83-8098-582-7
Format232s. oprawa twarda
Cena30,—
Gatuneknon-fiction
Zobacz w
Wyszukaj wMadBooks.pl
Wyszukaj wSelkar.pl
Wyszukaj wSkąpiec.pl
Wyszukaj / Kup

PRL w kryminale: Czy można polubić milicjanta?
[Dorota Skotarczak „Otwierać, milicja!” - recenzja]

Esensja.pl
Esensja.pl
To zapewne nie będzie regularny cykl. Kolejne recenzje nie będą ukazywać się raz w tygodniu, raczej raz na miesiąc. Prezentować będziemy w nim mniej lub bardziej ciekawe, ukazujące się w Polsce Ludowej, „powieści milicyjne”. Zanim przejdziemy jednak do konkretnych tytułów, warto zadbać o podbudowę naukową tematu. A tę zapewnia historyczno-publicystyczne opracowanie Doroty Skotarczak „Otwierać, milicja! O powieści kryminalnej w PRL”.

Sebastian Chosiński

PRL w kryminale: Czy można polubić milicjanta?
[Dorota Skotarczak „Otwierać, milicja!” - recenzja]

To zapewne nie będzie regularny cykl. Kolejne recenzje nie będą ukazywać się raz w tygodniu, raczej raz na miesiąc. Prezentować będziemy w nim mniej lub bardziej ciekawe, ukazujące się w Polsce Ludowej, „powieści milicyjne”. Zanim przejdziemy jednak do konkretnych tytułów, warto zadbać o podbudowę naukową tematu. A tę zapewnia historyczno-publicystyczne opracowanie Doroty Skotarczak „Otwierać, milicja! O powieści kryminalnej w PRL”.

Dorota Skotarczak
‹Otwierać, milicja!›

EKSTRAKT:70%
WASZ EKSTRAKT:
0,0 % 
Zaloguj, aby ocenić
TytułOtwierać, milicja!
Data wydania2 kwietnia 2019
Autor
Wydawca Instytut Pamięci Narodowej
SeriaDziennikarze - Twórcy - Naukowcy
ISBN978-83-8098-582-7
Format232s. oprawa twarda
Cena30,—
Gatuneknon-fiction
Zobacz w
Wyszukaj wMadBooks.pl
Wyszukaj wSelkar.pl
Wyszukaj wSkąpiec.pl
Wyszukaj / Kup
Jednym z najzagorzalszych krytyków „powieści milicyjnej”, z którego zdaniem zdecydowanie należało się liczyć, był zmarły przed pięcioma laty słynny poeta Nowej Fali Stanisław Barańczak, który zajmował się tym tematem zarówno od strony naukowej (vide artykuły „Poetyka polskiej powieści kryminalnej”, 1973; „Polska powieść milicyjna. Dominacja funkcji perswazyjnej a problemy gatunkowe”, 1975; „W kręgu powieści: nadludzie w niebieskich mundurach”, 1983), jak i publicystycznej (felietony publikowane w prasie, a następnie zebrane w kolejnych wydaniach „Książek najgorszych i paru innych ekscesach krytycznoliterackich”). Jego zdanie, często wyrażane w sposób bardzo dosadny i sarkastyczny, nie wpływało jednak wcale na spadek popularności tej literatury; z drugiej strony powodowało kłopoty pisarza z cenzurą i niechęć organów władzy wobec jego osoby. Nie oznacza to oczywiście, że Barańczak nie miał racji – „powieść milicyjna” rzadko kiedy prezentowała przyzwoity poziom. Ale była kupowana i chętnie czytana, co w dużej mierze wynikało z braku dostępu do podobnej literatury z Zachodu (w PRL-u, nie licząc autorów z krajów komunistycznych, publikowano głównie kryminalną klasykę, a to i tak często po ostrej selekcji).
„Powieść milicyjna” oczywiście nie wzięła się znikąd; jej twórcy nawiązywali do przedwojennej tradycji i niezwykle popularnych w latach 20. i 30. ubiegłego wieku książek Adama Nasielskiego, Stanisława Wotowskiego, Antoniego Marczyńskiego, Aleksandra Błażejowskiego, Józefa Jeremskiego, Piotra Godka czy Marka Romańskiego. Z tą różnicą, że w nowej Polsce – Ludowej! – głównymi bohaterami stali się dzielni milicjanci bądź – to nieco rzadziej – funkcjonariusze Urzędu, a potem Służby Bezpieczeństwa. Jako podgatunek powieści kryminalnej literatura ta gwarantowała rozrywkę i szczyptę emocji, niekiedy jak zwierciadło odbijała też realne problemy społeczne w PRL-u. Miała również swoich „stachanowców” i swoje gwiazdy. Królowymi peerelowskiego kryminału stały się Anna Kłodzińska i Helena Sekuła, królami – Zygmunt Zeydler-Zborowski i Jerzy Edigey. Ale od czasu do czasu – pod pseudonimami – „powieści milicyjne” publikowali także uznani twórcy, na co dzień nie kojarzeni z historiami detektywistycznymi, jak chociażby Adam Bahdaj (jako Dominik Damian), Andrzej Wydrzyński (Artur Morena) czy Maciej Słomczyński (Kazimierz Kwaśniewski, Joe Alex).
„Powieść milicyjna” była gatunkiem mocno zideologizowanym, poddanym ścisłej kontroli Komendy Głównej MO. Trudno zresztą dziwić się temu, skoro niekiedy autorami zostawali sami milicjanci (Helena Sekuła, Władysław Krupka – scenarzysta komiksów o kapitanie Żbiku) bądź pisarze powiązani ze służbami specjalnymi PRL (jak posługujący się pseudonimem Marcin Dor Aleksander Minkowski). Jedno jest pewne: to literatura – generalnie – średnich lotów, ale interesująca i intrygująca, sporo mówiąca o tym, jak chcieli być postrzegani przez społeczeństwo funkcjonariusze Milicji Obywatelskiej i na jakim obrazie tej służby zależało komunistycznym władzom. Do 1989 roku „powieścią milicyjną” zajmowali się przede wszystkim literaturoznawcy i publicyści, współcześnie robią to najczęściej pasjonaci (vide Grzegorz Cielecki z Klubu MOrd) i… historycy. Efektem zainteresowania tych ostatnich jest wydana w tym roku przez Instytut Pamięci Narodowej monografia Doroty Skotarczak „Otwierać, milicja! O powieści kryminalnej w PRL”. Nie jest to pozycja stricte naukowa, w wielu fragmentach bliższa publicystyce, ale dzięki temu zapewne dużo bardziej strawna dla stroniącego od rozpraw historycznych czytelnika.
Jeśli ktoś interesował się „powieścią milicyjną” wcześniej, dzieło Skotarczak pozwoli mu usystematyzować swoją wiedzę; osoby, dla których jest to temat dziewiczy, zdobędą natomiast podstawowe informacje na temat gatunku – wraz z notkami na temat czołowych twórców oraz najważniejszych bądź najbardziej charakterystycznych książek. Autorka przygląda się temu zjawisku w ujęciu chronologicznym, sięgając oczywiście – inaczej zresztą być nie mogło – aż do przedwojennych korzeni. Podstawowa część opracowania poświęcona jest jednak czasom po 1945 roku: pierwszej powojennej dekadzie (rozdział „Zanim narodziła się powieść milicyjna”), okresom narodzin gatunku („Kryminał odwilżowy”) i jego największej popularności w latach 60. i 70. („Rozkwit”, „Petryfikacja”), wreszcie epoce schyłkowej („Zmierzch”). „Powieść milicyjna” umarła bowiem razem z Polską Ludową; jej twórcy – z racji wieku – albo umarli, albo przeszli na artystyczną emeryturę. Niekiedy przymusową, ponieważ nie potrafili przestawić się na nowe tory lub też nikt nie chciał już czytać ich książek. Bo po co wydawać pieniądze na Kłodzińską, Sekułę czy Edigeya, gdy na księgarskich półkach zaroiło się od Alistaira MacLeana, Fredericka Forsytha, Kena Folletta i Jacka Higginsa…
Musiało minąć kilkanaście lat, aby moda na „powieści milicyjne” powróciła (czego najlepszym dowodem popularność neomilicyjnych kryminałów Ryszarda Ćwirleja); dużą zasługę miał w tym wspomniany już Klub MOrd, który zajął się także wydawaniem pozycji sprzed dekad (za nim poszli później inni, głównie wydawnictwa LTW i Ciekawe Miejsca). Dorota Skotarczak miała więc w dużej mierze ułatwione zadanie, mogąc bez większych problemów dotrzeć tą drogą do ponad setki powieści – i to często takich, które w czasach PRL-u nie miały nawet wydań książkowych, a ukazywały się jedynie w odcinkach w prasie, jako tak zwane „gazetowce”. „Otwierać, milicja!” nie jest opracowaniem pozbawionym wad; autorka, przyglądając się ewolucji gatunku, często się powtarza, co jest skutkiem przyjętej metody badawczej. Czy można było wymyśleć inną? Gdyby to miała być książka czysto publicystyczna – zapewne tak, ale należy pamiętać, że powstała w ramach projektu badawczego Instytutu Pamięci Narodowej pod hasłem „Władze PRL wobec środowisk twórczych, dziennikarskich i naukowych” – musiała więc spełniać także wymogi naukowe.
koniec
8 sierpnia 2019

Komentarze

Dodaj komentarz

Imię:
Treść:
Działanie:
Wynik:

Dodaj komentarz FB

Najnowsze

W gąszczu tajemnic
Marcin Mroziuk

20 VIII 2019

W rozgrywających się w powojennym Londynie „Światłach wojny” możemy śledzić perypetie pewnej tylko na pozór zwykłej rodziny. Przy czym w powieści Michaela Ondaatje pełno jest nie tylko rozmaitych sekretów, ale również zapadających w pamięć postaci.

więcej »

Krótko o książkach: Nie jedzcie bajkowych kucyków
Wojciech Gołąbowski

19 VIII 2019

Czy można napisać cokolwiek odkrywczego o dziewiątym już tomie opowiadań o przygodach Jakuba Wędrowycza?

więcej »

Klepsydra nad morzem
Joanna Kapica-Curzytek

18 VIII 2019

Klimat wakacji, burze dorastania i pięknie opisane ludzkie emocje. „Moje lato w Tenby”, choć schematyczne, mocno broni się rozmachem i niepowtarzalną atmosferą wielowątkowej opowieści.

więcej »

Polecamy

Prawdziwe kłamstwa

Na rubieżach rzeczywistości:

Prawdziwe kłamstwa
— Marcin Knyszyński

„Normalni” szaleńcy
— Marcin Knyszyński

Dwadzieścia sroczych ogonów
— Marcin Knyszyński

Kto tu jest chory?
— Marcin Knyszyński

„Osacza nas zewsząd wug!”
— Marcin Knyszyński

Otwórz oczy!
— Marcin Knyszyński

Zapchajdziura
— Marcin Knyszyński

Ten świat to jeden wielki Kant!
— Marcin Knyszyński

„Teraz widzimy jakby w zwierciadle, niejasno” – 1 Kor 13, 12
— Marcin Knyszyński

Świat jako miraż albo ludzie jak bogowie
— Marcin Knyszyński

Zobacz też

Copyright © 2000- – Esensja. Wszelkie prawa zastrzeżone.
Jakiekolwiek wykorzystanie materiałów tylko za wyraźną zgodą redakcji magazynu „Esensja”.