Dołącz do nas na Facebooku

x

Nasza strona używa plików cookies. Korzystając ze strony, wyrażasz zgodę na używanie cookies zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki. Więcej.

Zapomniałem hasła
Nie mam jeszcze konta
Połącz z Facebookiem Połącz z Google+ Połącz z Twitter
Esensja
dzisiaj: 30 marca 2020
w Esensji w Esensjopedii

Jacek Dukaj
‹Po piśmie›

WASZ EKSTRAKT:
0,0 % 
Zaloguj, aby ocenić
TytułPo piśmie
Data wydania15 maja 2019
Autor
Wydawca Wydawnictwo Literackie
ISBN978-83-08-06874-8
Format480s. 145x205mm; oprawa twarda
Cena49,90
Gatunekeseje / felietony, non-fiction
WWW
Zobacz w
Wyszukaj wMadBooks.pl
Kup wSelkar.pl: 42,97 zł
Wyszukaj wSkąpiec.pl
Wyszukaj / Kup

Człowiek przeżywający
[Jacek Dukaj „Po piśmie” - recenzja]

Esensja.pl
Esensja.pl
W książce „Po piśmie” Jacek Dukaj ogłasza: to już oficjalne! Gatunek ludzki wszedł w epokę postpiśmienną. Co się dzieje obecnie oraz co się stanie w przyszłości z człowiekiem i jego wewnętrznym światem przeżyć?

Joanna Kapica-Curzytek

Człowiek przeżywający
[Jacek Dukaj „Po piśmie” - recenzja]

W książce „Po piśmie” Jacek Dukaj ogłasza: to już oficjalne! Gatunek ludzki wszedł w epokę postpiśmienną. Co się dzieje obecnie oraz co się stanie w przyszłości z człowiekiem i jego wewnętrznym światem przeżyć?

Jacek Dukaj
‹Po piśmie›

WASZ EKSTRAKT:
0,0 % 
Zaloguj, aby ocenić
TytułPo piśmie
Data wydania15 maja 2019
Autor
Wydawca Wydawnictwo Literackie
ISBN978-83-08-06874-8
Format480s. 145x205mm; oprawa twarda
Cena49,90
Gatunekeseje / felietony, non-fiction
WWW
Zobacz w
Wyszukaj wMadBooks.pl
Kup wSelkar.pl: 42,97 zł
Wyszukaj wSkąpiec.pl
Wyszukaj / Kup
Autora książki przedstawiać chyba nie trzeba – to najczęściej nagradzany u nas autor fantastyki, publikujący książki z gatunku science fiction i fantasy, które też znacznie poza te gatunki literackie wykraczają. Książka „Po piśmie” potwierdza, że Jacek Dukaj – tu jako eseista – jest uważnym obserwatorem współczesnej rzeczywistości i przemian w kulturze, dokonujących się zwłaszcza pod wpływem dynamicznego rozwoju technologii informacyjnych.
W niniejszym tomie znalazło się kilka tekstów publikowanych lub wygłoszonych przy innych okazjach. Najobszerniejszy, tytułowy esej, powstał na użytek tej książki i stanowi rozwinięcie tezy autora o dokonującej się właśnie kulturowej ewolucji dotyczącej człowieka i jego relacji ze światem. Jesteśmy świadkami schyłku kultury pisma, wchodzimy w kulturę postpiśmienną. Nowe barbarzyństwo? Upadek kultury? Czy też po prostu inna, nowa epoka, w której człowiek, tak jak zawsze w zmieniającym się świecie, znów musi odnaleźć swoje miejsce?
„Zanurzenie” człowieka w świecie mediów nie podlega już dyskusji. Co więcej, coraz częściej zaciera się granica między umysłem człowieka a maszyną. Stopień zaawansowania technologii zadziwia, przerasta wyobraźnię, ale też każe postawić wiele pytań związanych z tym, do jakich zmian może to prowadzić. Jacek Dukaj przygląda się temu procesowi jako filozof, odnotowując kolejne batalie ciała z umysłem (pisze o wojnie religii, wojnie filozofii i obecnej – wojnie technologii). Toczy się ona na wielu polach, między innymi na gruncie polityki, kultury masowej, medycyny czy gospodarki (tekst: „Trzecia wojna światowa ciała z umysłem”). Dodałabym, że najprawdopodobniej – w każdej dziedzinie działalności człowieka. Autor przedstawia nam szeroko zakrojoną wizję „fuzji” ludzkiego umysłu ze światem technologii i przyznać trzeba, że czytelnik ma się nad czym zastanawiać…
Jakie są i będą konsekwencje tak zaawansowanego masowego rozwoju maszyn? Na przykład takie, które autor rozważa w kolejnym eseju: „Szczęśliwi uprawiacze nudy”. W ciągu dwóch dekad 47% miejsc pracy w USA zostanie odebrane ludziom i przejęte przez automaty i programy – to z cytowanego przez autora raportu naukowców z Oxfordu. (Mówiąc trochę z przekąsem, nie, bezrobocie z całą pewnością nie będzie winą imigrantów…) Autor wskazuje, jakie będzie to miało konsekwencje dla kultury, systemu edukacji czy stosunków społecznych oraz samego człowieka jako jednostki (chociażby w sferze jego tożsamości czy stylu życia). Rozważania w tym tekście bliskie są temu, co opisuje Yuval Noah Harari w „21 lekcjach na XXI wiek”. Izraelski intelektualista widzi jako możliwą konsekwencję tak zwany „brak znaczenia” jednostki ludzkiej dla społeczeństwa. I o ile wizja braku przymusu pracy z pozoru nie wygląda źle (życie jako wieczne wakacje…), to jednak daleko idące konsekwencje (również negatywne) takiego stanu rzeczy dopiero zaczynamy sobie uświadamiać i wyobrażać.
„Wiedza o człowieku jest poza człowiekiem”, stwierdza Dukaj. Kruszy się więc aksjomat humanistyki, że człowiek to tajemnica nawet dla niego samego, a samopoznanie łączy się z tym, że trzeba wejrzeć w głąb siebie, drążyć, odkrywać, poszukiwać. Obecnie, w epoce posthumanistycznej, wszystko, co chcemy o człowieku wiedzieć, znajduje się poza jego wnętrzem. I wystarczy tylko (naprawdę, tylko?) system, algorytm, by tę wiedzę ujawnić. Nowego znaczenia nabierają takie pojęcia jak świadomość, umysł, zmysły, inteligencja, a nawet sztuka – jako coś, co niekoniecznie już jest lub musi być wytworem umysłu człowieka. Te frapujące rozważania znajdziemy w tekstach „Do kresu nadziei” oraz „Sztuka w czasach sztucznej inteligencji”. Z kolei na pierwszym planie tekstu „Żyj mnie” znajduje się coś, co można by nazwać filozofią przeżycia, czyli opis relacji między światem, wrażeniami zmysłowymi, umysłem, a stanem ducha człowieka. Jacek Dukaj wykorzystuje tu przykład „Jądra ciemności” Josepha Conrada. Warto przy okazji wspomnieć, że jest też autorem „spolszczenia” tego utworu (wydanego w 2017 roku pod tytułem „Serce ciemności”).
Najobszerniejszy tekst w książce to „Po piśmie”, będący jednocześnie rozwinięciem i podsumowaniem wątków, o których była mowa w poprzednich esejach. Autor koncentruje się tutaj na kategorii przeżycia, które otwiera jego zdaniem nową epokę w dziejach człowieka: kulturę bezpośredniego transferu przeżyć, nadchodzącą po kulturze oralnej oraz kulturze pisma. Innymi słowy: przechodzimy w erę postpiśmienną na rzecz przeżyć pozasłownych: obrazów, dźwięków, zapachów, dotyków danych wprost. Człowiek-przeżywacz. I kto by się spodziewał: pionierem postpiśmienności jest… porno!
Ciekawa jestem, czy przyjmie się wprowadzone przez autora pojęcie „myślunku”, jako „zbioru nawyków i zdolności”. Słowo to dawniej znaczyło coś innego1). Trzeba trochę wysiłku, by pojąć nowe jego znaczenie, nadane przez autora. Jest ono zresztą obszernie objaśnione. W świetle tego, co można przeczytać, osobiście rozumiem to jako paradygmat, ramy myślenia i działania, poruszanie się wewnątrz pewnego schematu pojęciowego, który to termin ten został wprowadzony przez filozofa K. R. Poppera2). Jacek Dukaj szczegółowo opisuje i analizuje „stan umysłu” człowieka postpiśmiennego, odróżniając go wyraźnie od jednostki zanurzonej w kulturę oralną i kulturę pisma. Kultura transferu przeżyć przekracza granicę fikcji i realu, nie ma tu znaczenia, czy coś jest fiction czy non. Liczy się emocjonalny efekt przeżycia. Autor pokazuje, jaki będzie miało to wpływ na człowieka, jego świat wewnętrzny i otaczającą rzeczywistość: kulturową, polityczną, społeczną. Posługuje się analogią, badając przejście z cywilizacji kultury oralnej w kulturę pisma. To oczywiście zaledwie zalążki tego, co nas czeka – jak będzie, trudno komukolwiek to sobie wyobrazić. Co ciekawe, właściwie przestanie być ważne to, czy coś jest prawdą czy postprawdą – transfer przeżyć sytuuje je „poza fiction i non-fiction”, jak czytamy.
Nie jest zatem przypadkiem to, że coraz częściej dzwonimy do kogoś zamiast napisać (kto pisze jeszcze papierowe listy?), preferujemy obejrzenie serialu niż przeczytanie powieści, wolimy wysłuchać audiobooka zamiast przedzierać się wzrokiem przez gęstwinę książkowego druku. Wobec tego, czy na przykład osoba, którą nazywamy analfabetą funkcjonalnym, należy do kultury pisma czy też do kultury postpiśmiennej – czyli że może jest tak, że wyprzedza ona swoje czasy? Co więcej, autor zauważa, że myśl jest spowolniona przez język, natomiast myślenie obrazami daje o wiele więcej szybszych skojarzeń (i przeżyć). Znajdziemy u Jacka Dukaja wiele tego rodzaju interesujących spostrzeżeń i ciekawych pytań, a także licznych przykładów odnoszących się do otaczającej nas rzeczywistości.
Analiza ery postpiśmiennej dokonana przez Jacka Dukaja jest na tyle wnikliwa, że może (powinna?) posłużyć humanistom jako inspiracja do przemyśleń dotyczących współczesności. Jakże ważna to książka! Jestem mocno przekonana, że „Po piśmie” stanowi mocną podstawę, by sformułować nową filozoficzną koncepcję człowieka. Oto po Homo faber (człowieku-wytwórcy, działającym), Homo creator (kreatywnym człowieku-twórcy, także nauki i kultury), Homo loquens – człowieku komunikującym się3) (to my obecnie!) przychodzi czas człowieka przeżywającego. Biorąc też pod uwagę dynamicznie rozwijającą się technologię, prowadząca do pojawienia się postczłowieka, pozostałoby nam jeszcze do rozstrzygnięcia: czy to właściwie jeszcze człowiek, czy już maszyna do przeżywania? Gdzie leży granica?
Jacek Dukaj ma zdolność analizowania teraźniejszości i spoglądania w przyszłość szeroko i wnikliwie, wysuwając ciekawe, głęboko przemyślane, a zarazem nie zawsze oczywiste wnioski dotyczące kondycji człowieka, gatunku ludzkiego i jego świata. Istotność tematyki i wysoka klasa jego pisania niemal od razu przywodzi na myśl dorobek Stanisława Lema, jak pamiętamy, ewoluującego od powieściopisarza (tym samym gatunkiem literackim zajmuje się też Dukaj!) do filozofa, futurologa, intelektualisty i humanisty, starającego się wyobrazić człowieka w realiach przyszłości. Również Lem (jak obecnie Dukaj) spoglądał w stronę krytyki literackiej, by wymienić na przykład teksty zamieszczone w tomie „Diabeł i arcydzieło”. Po zmarłym w 2006 roku pisarzu powstała nieodżałowana luka. „Po piśmie” może być sygnałem, że Jacek Dukaj, przedstawiciel średniego pokolenia pisarzy, przejął po Stanisławie Lemie pałeczkę intelektualnej sztafety.
koniec
9 września 2019
2) Karl R. Popper, „Mit schematu pojęciowego”, tłum. Bohdan Chwedeńczuk, Książka i Wiedza 1997
3) B. Skarga, „Wykład o człowieku”, w: „Człowiek to nie jest piekne zwierzę”, ss. 26-39, Wyd. Znak 2007

Komentarze

Dodaj komentarz

Imię:
Treść:
Działanie:
Wynik:

Dodaj komentarz FB

Najnowsze

Przy zaginięciu liczy się każda godzina
Marcin Mroziuk

30 III 2020

David Bell ma sporo ciekawych pomysłów na komplikowanie intrygi kryminalnej, ale niestety dużo gorzej radzi sobie z połączeniem wszystkich rozpoczętych wątków w spójną całość. W efekcie „Czyjaś córka” jest wciągającą lekturą, jednak po jej skończeniu pozostaje uczucie niedosytu.

więcej »

Więcej niż gole
Joanna Kapica-Curzytek

29 III 2020

„Miro” jest biografią niemieckiego piłkarza o polskich korzeniach Miroslava Klose, ale też niebanalnym, wielowymiarowym obrazem tego, co dzieje się za zamkniętymi drzwiami świata futbolu.

więcej »

Krótko o książkach: Nieważne skąd, ważne po co
Miłosz Cybowski

28 III 2020

„Człowiek z sąsiedztwa” rozczarowuje na tak wielu poziomach, że dziwi decyzja wydania tej powieści w ramach „Uczty wyobraźni”.

więcej »

Polecamy

Umieranie wstecz

Na rubieżach rzeczywistości:

Umieranie wstecz
— Marcin Knyszyński

Przygodowa powieść science fiction – zrób to sam!
— Marcin Knyszyński

Pif-Paf! Zium!
— Marcin Knyszyński

Droga bez powrotu
— Marcin Knyszyński

„Bycie” jest kalejdoskopem
— Marcin Knyszyński

„I Have a Dream”
— Marcin Knyszyński

Koszmarna teofania
— Marcin Knyszyński

Nowe rozdanie
— Marcin Knyszyński

Prawdziwe kłamstwa
— Marcin Knyszyński

„Normalni” szaleńcy
— Marcin Knyszyński

Zobacz też

Inne recenzje

O tym, czego nie boi się Dukaj
— Mieszko B. Wandowicz

Tegoż twórcy

Przeczytaj to jeszcze raz: My nie marzniemy
— Anna Nieznaj

Przeczytaj to jeszcze raz: Dryf
— Beatrycze Nowicka

Nanomagia i chłopięce marzenia
— Beatrycze Nowicka

Wieczność porasta rdzą
— Justyna Lech

Scena za ciasna na Lód
— Karolina „Nem” Cisowska

Człowiek przekraczający
— Daniel Markiewicz

Esensja czyta: Luty-marzec 2010
— Jędrzej Burszta, Jakub Gałka, Anna Kańtoch, Daniel Markiewicz, Marcin Mroziuk

Esensja czyta: Grudzień 2009
— Jędrzej Burszta, Jakub Gałka, Anna Kańtoch, Marcin T.P. Łuczyński, Daniel Markiewicz, Beatrycze Nowicka, Monika Twardowska-Wągrowska, Mieszko B. Wandowicz, Konrad Wągrowski

Esensja czyta: Październik-listopad 2009
— Jędrzej Burszta, Jakub Gałka, Anna Kańtoch, Michał Kubalski, Marcin T.P. Łuczyński, Joanna Słupek, Mieszko B. Wandowicz, Konrad Wągrowski, Krzysztof Wójcikiewicz

Z Pozycjonistami na Bubeków i Członków!
— Konrad Wągrowski

Tegoż autora

Więcej niż gole
— Joanna Kapica-Curzytek

Okiem wytrawnego reżysera
— Joanna Kapica-Curzytek

Biegnij, jesteś wolna
— Joanna Kapica-Curzytek

Swoje obce
— Joanna Kapica-Curzytek

Al Andalus i jego historia
— Joanna Kapica-Curzytek

Emocjonalna huśtawka
— Joanna Kapica-Curzytek

Chcemy swojej części
— Joanna Kapica-Curzytek

Pani Zofia stale w ruchu
— Joanna Kapica-Curzytek

Nie grać Bustera Keatona
— Joanna Kapica-Curzytek

Bardziej niż symfonia
— Joanna Kapica-Curzytek

Copyright © 2000- – Esensja. Wszelkie prawa zastrzeżone.
Jakiekolwiek wykorzystanie materiałów tylko za wyraźną zgodą redakcji magazynu „Esensja”.