Dołącz do nas na Facebooku

x

Nasza strona używa plików cookies. Korzystając ze strony, wyrażasz zgodę na używanie cookies zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki. Więcej.

Zapomniałem hasła
Nie mam jeszcze konta
Połącz z Facebookiem Połącz z Google+ Połącz z Twitter
Esensja
dzisiaj: 25 lutego 2021
w Esensji w Esensjopedii

Zygmunt Sztaba
‹Co czwartek ginie człowiek›

EKSTRAKT:60%
WASZ EKSTRAKT:
0,0 % 
Zaloguj, aby ocenić
TytułCo czwartek ginie człowiek
Data wydania1958
Autor
Wydawca Śląsk
CyklKapitan Redlina
SeriaZ buźką
Format252s.
Gatunekkryminał / sensacja / thriller
Zobacz w
Wyszukaj wMadBooks.pl
Wyszukaj wSelkar.pl
Wyszukaj wSkąpiec.pl

PRL w kryminale: Redlina na ratunek!
[Zygmunt Sztaba „Co czwartek ginie człowiek” - recenzja]

Esensja.pl
Esensja.pl
Przyznam, że mam poważne wątpliwości, czy omówienie tej powieści powinno trafić do rubryki „PRL w kryminale”. Powiem więcej: nie powinno! Ale skoro zrobiłem już kiedyś wyjątek dla „włoskiego” kryminału Zygmunta Zeydlera-Zborowskiego tylko dlatego, że zaistniał w nim major Stefan Downar, dlaczego miałbym odrzucić książkę Zygmunta Sztaby „Co czwartek ginie człowiek”, skoro jej głównym bohaterem jest kapitan Tomasz Redlina…

Sebastian Chosiński

PRL w kryminale: Redlina na ratunek!
[Zygmunt Sztaba „Co czwartek ginie człowiek” - recenzja]

Przyznam, że mam poważne wątpliwości, czy omówienie tej powieści powinno trafić do rubryki „PRL w kryminale”. Powiem więcej: nie powinno! Ale skoro zrobiłem już kiedyś wyjątek dla „włoskiego” kryminału Zygmunta Zeydlera-Zborowskiego tylko dlatego, że zaistniał w nim major Stefan Downar, dlaczego miałbym odrzucić książkę Zygmunta Sztaby „Co czwartek ginie człowiek”, skoro jej głównym bohaterem jest kapitan Tomasz Redlina…

Zygmunt Sztaba
‹Co czwartek ginie człowiek›

EKSTRAKT:60%
WASZ EKSTRAKT:
0,0 % 
Zaloguj, aby ocenić
TytułCo czwartek ginie człowiek
Data wydania1958
Autor
Wydawca Śląsk
CyklKapitan Redlina
SeriaZ buźką
Format252s.
Gatunekkryminał / sensacja / thriller
Zobacz w
Wyszukaj wMadBooks.pl
Wyszukaj wSelkar.pl
Wyszukaj wSkąpiec.pl
Choć prawdę mówiąc, „Co czwartek ginie człowiek” ma znacznie więcej wspólnego, niż z klasycznymi peerelowskimi „powieściami milicyjnymi”, z francuskimi kryminałami policyjnymi autorstwa belgijskiego pisarza Georges’a Simenona, w których jako czołowa postać pojawia się legendarny komisarz Jules Maigret (vide wydane kilka lat przed dziełkiem Sztaby „Maigret w kabarecie”, „Maigret w pensjonacie” czy „Maigret i gangsterzy”). I nie chodzi jedynie o miejsce akcji, czyli… Paryż. W chwili publikacji tej książki, co miało miejsce w 1958 roku, Zygmunt Sztaba miał czterdzieści lat i całkiem bogatą bibliografię, w której dominowała literatura sensacyjna. Może nie zawsze najwyższych lotów, lecz na pewno wyróżniająca się na tle ówczesnej masowej, nasyconej do bólu komunistyczną propagandą, produkcji (w tym między innymi: „Eryk Müller poszukuje siostry”, „Giełda przestaje notować”, „Zemsta Mariana Boruty” i „Na zachód od Lille [To nie było samobójstwo!]”).
W kilku powieściach na arenę wydarzeń warszawski twórca wprowadził interesującą postać weterana drugiej wojny światowej Tomasza Redliny, który po zakończeniu działań zbrojnych został najpierw agentem wywiadu, a następnie oficerem milicji w Szczecinie („Zielona granica”), po czym trafił do Komendy Głównej MO w Warszawie („W ślepym zaułku [Muszka w białe grochy]”). W „Co czwartek ginie człowiek” – książce opublikowanej przez katowickie wydawnictwo Śląsk – Redlina trafił do stolicy Francji. Wybrał się tam na kongres Interpolu, czyli powołanej do życia w 1923 roku międzynarodowej organizacji policyjnej, której zadaniem jest pomoc organom ścigania w zwalczaniu wszelkich form przestępczości. Oficer znad Wisły znalazł się tam nieoficjalnie, ponieważ parę lat wcześniej Polska Ludowa zerwała wszelkie kontakty z Interpolem, aczkolwiek formalnie nigdy z niego nie wystąpiła (powróciliśmy na łono tej organizacji dopiero po upadku komunizmu). Kto jednak chciał poszerzać swoją wiedzę, zdobywać informacje na temat rozwoju światowej kryminalistyki i psychologii przestępczości, nie mógł obrażać się na Zachód. Zwłaszcza gdy, jak się dowiadujemy, kraj zza „żelaznej kurtyny” nie był mu wcale taki obcy.
W „Co czwartek…” Sztaba zdradza czytelnikom kolejne epizody biografii Redliny, jednocześnie dementując te informacje, które pojawiły się we wcześniejszych powieściach. Dowiadujemy się więc na przykład, że obecny kapitan Milicji Obywatelskiej w czasie wojny przebywał we Francji i przez cztery lata (można się domyślać, że chodzi o okres od 1940 do 1944 roku) działał w Résistance, czyli gaullistowskim Ruchu Oporu (w okolicach Lille i Pas de Calais w północno-wschodniej części kraju). Stąd perfekcyjna znajomość języka francuskiego, jak i trwające do teraz przyjaźnie. Po zakończonym kongresie Redlina planuje wybrać się jeszcze na parę tygodni do znajomych w Normandii i tam wypocząć przed powrotem na łono ojczyzny. Nie jest mu to jednak dane, do czego przyczynia się jego kolega po fachu inspektor Merville. Otóż siedząc na tarasie kawiarenki, opowiada on Polakowi o tajemniczych morderstwach, do jakich dochodzi w Paryżu – w dwa kolejne czwartki na ulicach miasta ktoś zastrzelił dwóch wysokich i barczystych mężczyzn o rudym kolorze włosów.
WASZ EKSTRAKT:
0,0 % 
Zaloguj, aby ocenić
Wyszukaj / Kup
Los sprawia, że tego dnia także jest czwartek – i właśnie zostaje popełniona kolejna zbrodnia. Sytuacja jest na tyle intrygująca, że gdy francuscy funkcjonariusze zwracają się do Redliny z propozycją wzięcia udziału w dochodzeniu – jako obserwator i doradca – ten nie odmawia. Trochę dziwić może natomiast fakt, że podejmuje taką decyzję bez konsultacji ze swoimi przełożonymi w Warszawie. Ale co tam, widocznie gwieździe stołecznej kryminalistyki wolno więcej!… Krótko po trzecim wypadku policja otrzymuje list od rzekomego egzekutora, który określając siebie mianem estety, zapowiada, że co tydzień – zawsze tego samego dnia – będzie zabijał kolejnych rudowłosych mężczyzn. To wskazywałoby na sprawcę-szaleńca. Zaczyna się zatem na masową skalę poszukiwanie ewentualnych agresywnych zbiegów z zakładów psychiatrycznych. Jeden z nich, niejaki Roger Vaillant, pasowałby do profilu. Tyle że szef klinika, w jakiej się leczył, doktor Le Page twierdzi, iż po dwóch latach kuracji wszystko zaczęło iść ku lepszemu. Wydaje mu się więc mało prawdopodobne, że to jego pacjent mógłby być postrachem paryżan.
Redlina również ma co do tego wątpliwości. Z biegiem czasu nabiera przekonania, że cała sprawa z psychopatycznym zabójcą może być tylko kamuflażem, mającym odwrócić uwagę policji paryskiej od przygotowywanej przez jakąś grupę przestępczą akcji na wielką skalę. Pod wpływem sugestii Polaka dochodzenie zmienia stopniowo swój charakter i główny cel. Aż strach pomyśleć, co by się stało, gdyby akurat wtedy Redliny nie było wtedy w Paryżu! Kto uchroniłby inspektora Merville’a przed zbłądzeniem na manowce? To jest także moment przełomowy powieści z jeszcze jednego względu – Sztaba nie tylko otwiera nowe wątki i wprowadza na arenę wydarzeń kolejne postaci, ale też coraz głębiej zanurza się w przestępczy świat Paryża i tym samym coraz bardziej zbliża się do formuły powieści kryminalnej wypracowanej przez Georges’a Simenona. A że PRL-u nie ma tu ani grama – trudno, coś za coś. Jest za to fabuła, jakiej nie sposób było uświadczyć w rodzimych „powieściach milicyjnych”. Wszak władze Polski Ludowej wychodziły z założenia, że w kraju komunistycznym nie ma seryjnych zabójców, tym samym Sztaba nie mógłby, a już na pewno nie w latach 50. ubiegłego wieku, opisać podobnego śledztwa w realiach nadwiślańskich.
koniec
18 grudnia 2020

Komentarze

Dodaj komentarz

Imię:
Treść:
Działanie:
Wynik:

Dodaj komentarz FB

Najnowsze

O świecie, którego już nie ma
Sebastian Chosiński

25 II 2021

Był starszym bratem laureata literackiej Nagrody Nobla za 1978 rok. Isaak Bashevis Singer uważał zresztą Izraela Joszuę za swego mentora. Są krytycy, którzy uważają, że talentem starszy z Singerów przewyższał tego, który później zdobył światowy rozgłos. Niestety, zmarł, mając zaledwie pięćdziesiąt lat. Ale i tak pozostawił kilka dzieł, które można uznać za prozatorskie arcydzieła. Wydany po raz pierwszy w języku polskim przed paroma tygodniami zbiór opowiadań „Perły” był jego książkowym (...)

więcej »

Uśmiech towarzyszki Kamli
Anna Nieznaj

24 II 2021

Polityczny esej połączony z reportażem z partyzanckiego przemarszu to w wykonaniu prozaiczki światowej klasy broń niezwykle niebezpieczna. Arundhati Roy w „Indiach rozdartych” wrzuca czytelnika w sam środek krwawego konfliktu, opisanego z liryczną pasją.

więcej »

Ten okrutny XX wiek: Pięścią w Armię Czerwoną!
Sebastian Chosiński

23 II 2021

Drugi tom powieści Romana Orwid-Bulicza, „Jeśli jutro wojna…” jest bezpośrednią kontynuacją tego, co autor przedstawił w pierwszym. Z punktu widzenia współczesnego czytelnika, to dzieło historyczne, ale dla autora było pisaną niemal na gorąco – zaledwie kilka lat po zaistniałych wydarzeniach – kroniką czasów instalowania rządów komunistycznych w powojennej Polsce.

więcej »

Polecamy

Lęk i odraza w Kalifornii

Na rubieżach rzeczywistości:

Lęk i odraza w Kalifornii
— Marcin Knyszyński

Las oblany słonecznym blaskiem
— Marcin Knyszyński

Dick jak Dickens
— Marcin Knyszyński

Kochać to nie znaczy zawsze to samo
— Marcin Knyszyński

Chorzy na życie
— Marcin Knyszyński

Dick w starym stylu
— Marcin Knyszyński

Faust musi przegrać
— Marcin Knyszyński

W poszukiwaniu rzeczywistości obiektywnej
— Marcin Knyszyński

Myślę, ale czy jestem?
— Marcin Knyszyński

Wszyscy jesteśmy androidami
— Marcin Knyszyński

Zobacz też

Copyright © 2000- – Esensja. Wszelkie prawa zastrzeżone.
Jakiekolwiek wykorzystanie materiałów tylko za wyraźną zgodą redakcji magazynu „Esensja”.