Dołącz do nas na Facebooku

x

Nasza strona używa plików cookies. Korzystając ze strony, wyrażasz zgodę na używanie cookies zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki. Więcej.

Zapomniałem hasła
Nie mam jeszcze konta
Połącz z Facebookiem Połącz z Google+ Połącz z Twitter
Esensja
dzisiaj: 16 października 2021
w Esensji w Esensjopedii

Izrael Joszua Singer
‹Perły›

EKSTRAKT:80%
WASZ EKSTRAKT:
0,0 % 
Zaloguj, aby ocenić
TytułPerły
Tytuł oryginalnyפּערל
Data wydania4 lutego 2021
Autor
PrzekładKrzysztof Modelski
Wydawca Fame Art
ISBN978-83-95-4096-5-3
Format230s. 130×215mm; oprawa twarda
Cena49,90
WWW
Zobacz w
Wyszukaj wMadBooks.pl
Wyszukaj wSelkar.pl
Wyszukaj wSkąpiec.pl
Wyszukaj / Kup

O świecie, którego już nie ma
[Izrael Joszua Singer „Perły” - recenzja]

Esensja.pl
Esensja.pl
Był starszym bratem laureata literackiej Nagrody Nobla za 1978 rok. Isaak Bashevis Singer uważał zresztą Izraela Joszuę za swego mentora. Są krytycy, którzy uważają, że talentem starszy z Singerów przewyższał tego, który później zdobył światowy rozgłos. Niestety, zmarł, mając zaledwie pięćdziesiąt lat. Ale i tak pozostawił kilka dzieł, które można uznać za prozatorskie arcydzieła. Wydany po raz pierwszy w języku polskim przed paroma tygodniami zbiór opowiadań „Perły” był jego książkowym debiutem.

Sebastian Chosiński

O świecie, którego już nie ma
[Izrael Joszua Singer „Perły” - recenzja]

Był starszym bratem laureata literackiej Nagrody Nobla za 1978 rok. Isaak Bashevis Singer uważał zresztą Izraela Joszuę za swego mentora. Są krytycy, którzy uważają, że talentem starszy z Singerów przewyższał tego, który później zdobył światowy rozgłos. Niestety, zmarł, mając zaledwie pięćdziesiąt lat. Ale i tak pozostawił kilka dzieł, które można uznać za prozatorskie arcydzieła. Wydany po raz pierwszy w języku polskim przed paroma tygodniami zbiór opowiadań „Perły” był jego książkowym debiutem.

Izrael Joszua Singer
‹Perły›

EKSTRAKT:80%
WASZ EKSTRAKT:
0,0 % 
Zaloguj, aby ocenić
TytułPerły
Tytuł oryginalnyפּערל
Data wydania4 lutego 2021
Autor
PrzekładKrzysztof Modelski
Wydawca Fame Art
ISBN978-83-95-4096-5-3
Format230s. 130×215mm; oprawa twarda
Cena49,90
WWW
Zobacz w
Wyszukaj wMadBooks.pl
Wyszukaj wSelkar.pl
Wyszukaj wSkąpiec.pl
Wyszukaj / Kup
W przyszłym roku minie sto lat od pierwodruku „Pereł”. Jak widać, książka Izraela Joszuy Singera bardzo długo musiała czekać na swą polską edycję. Choć przecież po raz pierwszy ukazała się w Warszawie - tyle że w języku jidysz. Jej autor szybko zdobył wielki rozgłos, a jego śladem podążyli wkrótce zarówno młodszy brat Isaak Bashevis (1902-1991), jak i starsza od obu mężczyzn – siostra Ester Singer Kreitman (1891-1954). Izrael Joszua urodził się w Biłgoraju, w rodzinie chasydzkiego rabina. Jak wielu Żydów z jego pokolenia, pod wpływem wydarzeń na świecie odszedł daleko od religijnego świata ojca. Uczył się w Warszawie; jako prozaik zadebiutował w prasie żydowskiej w 1915 roku. Po rewolucji październikowej, kierowany sympatiami politycznymi, wyjechał do Kijowa (na jakiś czas trafił też do Moskwy), gdzie spędził kolejne trzy lata. Pracował jako korektor, publikował w gazetach i almanachach, napisał dramat „Ból ziemi” (który na publikację czekał do 1922 roku). Rozczarowany komunizmem wrócił do Warszawy, gdzie mieszkał przez następnych dwanaście lat. Za Ocean – konkretnie: do Nowego Jorku – wyemigrował w momencie, gdy Europa zaczęła niepokojąco brunatnieć.
Nie płynął w ciemno; był w Stanach Zjednoczonych – oczywiście w żydowskich środowiskach artystycznych – dobrze znany. W dużej mierze właśnie za sprawą „Pereł” – debiutanckiego tomu opowiadań, który tak bardzo przypadł do gustu Abrahamowi Cahanowi, redaktorowi naczelnemu nowojorskiego „Forwerts”, że nie tylko przedrukował u siebie tytułowe opowiadanie, ale nawet zaproponował pisarzowi stałą współpracę (i posadę korespondenta). Singer pisał nie tylko sążniste artykuły; wciąż doskonalił swój warsztat prozatorski, a efekty tego można było docenić, czytając opowiadania ze zbioru „Na obcej ziemi” (1925) oraz – przede wszystkim – rozgrywającą się w świecie chasydów powieść „Josie Kałb” (1932). Gdy w latach 80. ubiegłego wieku, po przyznaniu literackiego Nobla Isaakowi Bashevisowi zaczęto wreszcie tłumaczyć na polski jego dzieła (vide „Sztukmistrz z Lublina” oraz dylogia „Dwór” i „Spuścizna”), niejako siłą rozpędu sięgnięto również po powieści Izraela Joszuy. W krótkim czasie wydano wówczas „Josiego Kałba” oraz dwie powstałe już na amerykańskiej ziemi fenomenalne epickie sagi – „Bracia Aszkenazy” (1935) i „Rodzina Karnowskich” (1943). A potem zapanowało w tym temacie długie, trwające prawie trzy dekady, milczenie. Aż do ubiegłego roku, kiedy wydano – po raz pierwszy w języku polskim – „Perły” i „Na obcej ziemi”.
Na „Perły” (które miały w okresie międzywojennym jeszcze jedno wydanie w jidysz, w Wilnie w 1929 roku) składa się dziesięć opowiadań; powstały one w latach 1916-1922, a więc w czasie, gdy pisarz mieszkał na ziemiach polskich pod zaborem rosyjskim, potem znalazł się na terytorium Ukrainy i Rosji radzieckiej (1918-1921), aż w końcu wrócił do odrodzonej Polski. Chociaż teksty powstawały w różnych miejscach i zapewne w różnych sytuacjach życiowych, okazują się być dziełem bardzo zwartym – z jednej strony nawiązującym do tradycji polskiej prozy dziewiętnasto- i dwudziestowiecznej, z drugiej zaskakującym nowoczesną formą i językiem (w tym ostatnim może też być jednak spora zasługa tłumacza Krzysztofa Modelskiego). Zdecydowana większość opowiadań rozgrywa się w zaborze rosyjskim (a więc jeszcze przed wybuchem pierwszej wojny światowej, względnie, jak ostatni w zbiorze „Ołów”, w jej trakcie), ale Singer unika konkretnego zakotwiczania – nie pojawiają się więc w tekstach daty roczne, a i upływ pór roku bywa traktowany przez pisarza w sposób dowolny. Jakby autorowi zależało na tym, aby oderwawszy fabułę od czasu, uczynić ją bardziej uniwersalną.
Bohaterami swoich opowiadań starszy z braci Singerów czyni przede wszystkim swoich rodaków (co ciekawe, ze wszystkich sfer społecznych); w niektórych tylko – jak w „Magdzie” czy „Gliniankach” – pojawiają się u ich boku polscy chłopi. Choć siłą rzeczy Izrael Joszua portretuje środowisko religijnych Żydów (tacy stanowili większość na ziemiach polskich w tamtym okresie), stara się spojrzeć na nich z boku i obiektywnie. Dzięki temu mamy do czynienia z obyczajowymi obrazami, w których równie ważna, jak zachowanie tradycji, są również walka o przetrwanie i zmaganie się z nieprzyjazną codziennością. Wśród dziesiątki wyśmienitych tekstów najmocniej lśnią tytułowe „Perły” (bez daty powstania) – opowieść o znajdującym się u kresu życia żydowskim bogaczu Morycu Szpilrejnie. Jest on nie tylko kamienicznikiem, ale także byłym handlarzem brylantami, który mimo podeszłego wieku i kiepskiego zdrowia dba o zachowanie swej pozycji społecznej i ekonomicznej. W interesach jest chytry i bezwzględny, chociaż potrafi okazać łaskawość. Przypomina okrutnego dyktatora, w którym od czasu do czasu odzywa się człowiek. Jak większość tego typu ludzi, cierpi na samotność, za jedynego towarzysza mając przygłupiego Izaka – służącego i chłopca na posyłki. Całkowicie wyalienowany, Szpilrejn żyje w swym potężnym mieszkaniu jak w ponurym grobowcu, pochowany za życia.
Motorem napędowym krótkich fabuł Singera często jest konflikt. W opowiadaniu „W lesie” (1919) jego zaczynem staje się docierająca do wsi Topolice cywilizacja. Bogaty Żyd postanawia wybudować w okolicy napędzany parą tartak i sprowadza w tym celu specjalistów z Niemiec. Miejscowi boją się, że tym samym stracą źródło zarobku, a ich strach jest tym większy, im wyżej wyrasta fabryczny komin. W „Piasku” (1920) do rywalizacji Żydów ze wsi Podgórne z tymi mieszkającymi w miasteczku Grabice dochodzi na tle ekonomicznym. Miejscy są przekonani, że ich wiejscy rodacy już po wsze czasy będą od nich zależni (dysponują przecież synagogą, mykwą i kirkutem). Gdy jednak pewnego dnia tym ze wsi dane jest rozpocząć interesy z budującym nad Wisłą forty wojskowe dowództwem rosyjskim, stopniowo emancypują się. Dzieli ich coraz więcej, a do ostatecznego rozdarcia może doprowadzić nieszczęśliwy związek miejskiego rzezaka Arona z chłopką Maszką. Singer nie stroni zresztą od wątków melodramatycznych. Miłosne perturbacje stanowią oś opowiadania „W ciemnościach” (1919), którego główny bohater, pracujący w fotograficznej ciemni Hirszl podkochuje się platonicznie w sprzątaczce Mani, którą z kolei uwodzi fircykowaty Maks.
Jeszcze dramatyczniejszy jest związek Symeona i Ester w „Zakażonym” (1920). Chorującemu na gruźlicę mężczyźnie trudno bowiem jest pogodzić się z chorobą i z myślą, że gdy on już umrze, narzeczona nadal będzie cieszyć się życiem. To rodzi w nim frustrację i nienawiść do świata i ludzi. Za to w „Modlitwie” (1918) Singer kreśli bardziej optymistyczny obraz. Młodziutki Symke, sierota, wychowywany przez znęcającego się nad nim wuja, wzdycha potajemnie do swej kuzynki Chai. Jak się okazuje, dziewczyna również żywi do niego ciepłe uczucia. Generalnie jednak los młodych i dziecięcych bohaterów opowiadań Izraela Joszuy nie należy do różowych. W „Gliniankach” (1916) Żyd Joelik i polskie rodzeństwo Szosza, Wacek i Bolek wychowują się praktycznie bez rodziców, którzy całymi dniami, ciężko pracując, są poza domem. Nie mając oparcia w dorosłych, dzieci znajdują je w sobie nawzajem. Tragedią dla Joelika okazuje się informacja, że ojciec jego przyjaciół zamierza wyemigrować do Ameryki Południowej, a dzieci oddać obcym na służbę.
W podobnej sytuacji są Lejka i Joramek ze „Sparaliżowanej” (1918), którzy pod nieobecność starszych muszą opiekować się schorowaną babcią. „Muszą”, ale nie mają na to najmniejszej ochoty. Leżąca przez cały czas w łóżku stara kobieta nie jest dla nich istotą żywą, jest przedmiotem, obiektem niechęci, niekiedy wręcz nienawiści. Pozbawione opieki i dobrego przykładu rodzeństwo cierpi na atrofię więzi rodzinnych. Singer retorycznie pyta, chociaż pytanie to nie wybrzmiewa wprost – kto ponosi winę za taki stan rzeczy? Ewenementem jest opowiadanie „Magda” (1917), którego głównymi postaciami są polscy chłopi. Tytułowa bohaterka jest młodą dziewczyną, na której barkach spoczywa utrzymanie całego gospodarstwa. Na pomoc ze strony schorowanego ojca nie ma co liczyć. Tyranizowana przez niego, marzy tylko o tym, kiedy stanie się wolna i wreszcie będzie mogła czerpać prawdziwą korzyść ze swej ciężkiej pracy. Los jednak płata jej okrutnego figla. Zbiór zamyka „Ołów” (1922), krótki, ale niezwykle przejmujący szkic z życia żołnierzy na froncie. Chociaż autor unika dosłowności, praktycznie z każdej jego strony wyziera okrucieństwo, a czytelnik zadaje sobie pytanie: co ta wojna robi z ludzi?
Czytając „Perły” w sto lat po wydaniu, trudno uwierzyć, że była to debiutancka książka Izraela Joszuy Singera. Opowiadania bowiem fascynują i hipnotyzują; wyrastają wprawdzie z dokonań Bolesława Prusa („Kamizelka”) i Władysława Reymonta („Chłopi”, „Ziemia obiecana”), ale za to portretują świat, który w opowiadaniach i powieściach wielkich polskich mistrzów traktowany był jedynie marginalnie. Należy mieć nadzieję, że po dobrym przyjęciu wczesnych zbiorów opowiadań Singera, wydawcy sięgną po jego kolejne, nieznane jeszcze w Polsce, książki, jak na przykład po stanowiące rozliczenie z zauroczeniem Sowietami „Nową Rosję” (1928) i „Towarzysza Nachmana” (1938) oraz po wydane pośmiertnie wspomnienia z przełomu wieków XIX i XX „O świecie, którego już nie ma” (1946).
koniec
25 lutego 2021

Komentarze

Dodaj komentarz

Imię:
Treść:
Działanie:
Wynik:

Dodaj komentarz FB

Najnowsze

Mała Esensja: Gwiazdy i piwo
Marcin Mroziuk

16 X 2021

W „Wędrując po niebie z Janem Heweliuszem” Anna Czerwińska-Rydel nie tylko w przystępny sposób przybliża młodym czytelnikom postać gdańskiego uczonego, ale również pozwala im poznać podstawowe informacje z zakresu astronomii. Lekturę dzieciom uprzyjemniają też znakomite ilustracje Asi Gwis.

więcej »

PRL w kryminale: Skradziony samochód z niespodziewanym bagażem
Sebastian Chosiński

15 X 2021

Kradzieże samochodów stały się prawdziwą plagą w Polsce dopiero w latach 90. XX wieku, ale już dekadę wcześniej nie brakowało – zwłaszcza w dużych miastach – zorganizowanych grup, które polowały na wybrane marki. Ten właśnie proceder Danuta Frey(-Majewska) traktuje jako punkt wyjścia fabuły „Fiata z placu Teatralnego” – kolejnej jej mikropowieści wydanej w serii „Ewa wzywa 07…”.

więcej »

Cudzego nie znacie: Krew ojców
Miłosz Cybowski

14 X 2021

„Ceremony of Ashes” Jaysona Roberta Ducharme’ego to krótka nowela o zemście. Taka, w której brak szczęśliwych zbiegów okoliczności i happy endu.

więcej »

Polecamy

Zawsze szach, nigdy mat

Stulecie Stanisława Lema:

Zawsze szach, nigdy mat
— Marcin Knyszyński

Świadomość jako błąd
— Marcin Knyszyński

Człowiek jako bariera ostateczna
— Marcin Knyszyński

Nie wszystko i nie wszędzie jest dla nas
— Marcin Knyszyński

Zobacz też

Tegoż autora

Śpij, kochanie, po słonecznej stronie ulicy
— Sebastian Chosiński

Ballady i impro-romanse
— Sebastian Chosiński

Puma skacząca do gardeł wampirów
— Sebastian Chosiński

Mroczna zatoka
— Sebastian Chosiński

Zdradzona i porzucona
— Sebastian Chosiński

Znaki na niebie i ziemi
— Sebastian Chosiński

Noir w kolorze… żółtym
— Sebastian Chosiński

Miłość w cieniu katastrofy
— Sebastian Chosiński

Na Dzikim Zachodzie i w kraju Łokietka
— Sebastian Chosiński

W samym sercu Czarnego Lądu
— Sebastian Chosiński

Copyright © 2000- – Esensja. Wszelkie prawa zastrzeżone.
Jakiekolwiek wykorzystanie materiałów tylko za wyraźną zgodą redakcji magazynu „Esensja”.