Dołącz do nas na Facebooku

x

Nasza strona używa plików cookies. Korzystając ze strony, wyrażasz zgodę na używanie cookies zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki. Więcej.

Zapomniałem hasła
Nie mam jeszcze konta
Połącz z Facebookiem Połącz z Google+ Połącz z Twitter
Esensja
dzisiaj: 24 maja 2018
w Esensji w Esensjopedii

Dymitr Bilenkin

Paweł Laudański
Pisząc o rosyjskojęzycznej fantastyce naukowej, nie można zapominać o klasyce, i to nie tylko wtedy, gdy autorzy tworzący współcześnie niewiele interesującego mają czytelnikom do zaoferowania. Na łamach „Esensji” można było już przeczytać o twórczości Arkadija i Borysa Strugackich oraz Kira Bułyczowa. Teraz nadszedł czas Dymitra Bilenkina.

Paweł Laudański

Dymitr Bilenkin

Pisząc o rosyjskojęzycznej fantastyce naukowej, nie można zapominać o klasyce, i to nie tylko wtedy, gdy autorzy tworzący współcześnie niewiele interesującego mają czytelnikom do zaoferowania. Na łamach „Esensji” można było już przeczytać o twórczości Arkadija i Borysa Strugackich oraz Kira Bułyczowa. Teraz nadszedł czas Dymitra Bilenkina.
1.
Dwadzieścia parę lat temu rosyjska (choć wtedy określana mianem radzieckiej) fantastyka kojarzyła mi się z trzema nazwiskami: Arkadijem i Borysem Strugackimi, Kirem Bułyczowem oraz Dymitrem Bilenkinem. O braciach Strugackich i Bułyczowie wiele u nas napisano, również na łamach „Esensji”, wydawani są w Polsce i czytani do dziś; o Bilenkinie chyba mało już kto pamięta. Fakt ów nie powinien zresztą dziwić, skoro właśnie mija 20 lat od ostatniej publikacji tekstu tego autora w języku polskim.
2.
Był dobrym, inteligentnym, utalentowanym człowiekiem. Był nie tylko Bilenkinem – „sześćdziesiętnikiem”1), rówieśnikiem Strugackich. Był również częścią Bagriaka – zjawiska w fantastyce jakże niedocenionego i prawie zapomnianego. Lubili Dimę i pisarze, i dziennikarze, i uczeni. I coś jeszcze: był on zapewne najskromniejszym człowiekiem, którego znałem – tak o Bilenkinie powiedział kiedyś Kir Bułyczow.
Dymitr Bilenkin urodził się w 1933 r. W czasie studiów geologicznych publikował na łamach prasy artykuły popularnonaukowe. Pierwsze opowiadanie SF, zatytułowane Otkuda on? („Skąd on jest?”), ukazało się drukiem w 1958 r. W latach 60. stał się jednym z liderów radzieckiej twardej SF w krótkiej i średniej formie. Zajmowały go wtedy głównie nowe fantastycznonaukowe koncepcje, technologie przyszłości, problemy kosmicznej ekspansji ludzkości. Widać to było po utworach, które weszły w skład pierwszego autorskiego zbioru Bilenkina, zatytułowanego Marsjanskij priboj („Marsjański przybój”, 1967).
Niedługo potem Bilenkin doszedł do wniosku, że fantastyka to nie tylko nauka, lecz – i to przede wszystkim – literatura. Swe literackie zainteresowania przeniósł na człowieka, stawiając go wobec fantastycznych, niewiarygodnych wydarzeń, próbującego odnaleźć się w technologicznej przyszłości. W tym duchu utrzymane były opowiadania zamieszczone w zbiorach Nocz’ kontrabandoj („Noc przemycona”, 1971), Prowierka na razumnost’ („Test na inteligencję”, 1974) oraz Sniega Olimpa („Śniegi Olimpu”, 1980). Pod koniec lat 70. Bilenkin w swej prozie poruszał kwestie ekologii i biologii, przy czym – jeśli chodzi o ekologię – zrobił to jako jeden z pierwszych radzieckich fantastów.
Osobne miejsce w twórczości Bilenkina zajmuje cykl tekstów o przygodach Połynowa, psychologa, swoistego supermana, rozwiązującego problemy o skali kosmicznej wyłącznie za pomocą swego intelektu i znajomości ludzkich zachowań. Cykl ów można zdefiniować jako „intelektualną space operę”. W jego skład wchodzą: Desant na Merkurij („Desant na Merkurego”, 1967), Kosmiczieskij bog („Kosmiczny bóg”, 1967), Koniec zakona („Koniec prawa”, 1980) oraz Siła sil’nych („Siła silnych”, 1985); bohaterem ostatniego z wymienionych utworów jest potomek Połynowa.
Bilenkin specjalizował się w krótszej formie. Jedyna jego powieść, Pustynia żyzni („Pustynia życia”), została opublikowana w całości dopiero po upadku Związku Radzieckiego. Sam autor tego nie doczekał – zmarł w 1987 roku.
Pisząc o Bilenkinie, nie można zapomnieć o projekcie „Paweł Bagriak”. Pod tym pseudonimem piątka autorów (prócz Bilenkina: Walerij Agranowski, Jarosław Gołowanow, Władimir Gubariew, Wiktor Komarow oraz rysownik Paweł Bunin) opublikowała trzy powieści: Piat’ prezidentow („Pięciu prezydentów”), Sinije ljudi („Błękitni ludzie”, w Polsce jako „Kapitan Hard i błękitni ludzie”) oraz Firma prikluczienij („Firma przygód”).
3.
Polscy wydawcy dawno przestali interesować się spuścizną po Bilenkinie. Czy jest czego żałować? Czy jego twórczość może jeszcze zainteresować współczesnego czytelnika fantastyki naukowej?
W Polsce ukazało się niemal 50 utworów Bilenkina (z czego dwa firmowane nazwiskiem Pawła Bagriaka). Całkiem przyzwoicie zatem – wystarczająco, by polscy czytelnicy sami mogli wyrobić sobie zdanie na temat jego twórczości. Jego nazwisko pojawiło się jednak ledwie na dwóch okładkach: na wydanej jako odrębna książka noweli „Desant na Merkurego” (1984) oraz na zbiorku opowiadań „Czarny olbrzym” (1985); obie pozycje ukazały się w koszmarnej edytorsko pierwszej „czarnej” serii zeszytowej wydawnictwa „Iskry”. Pozostałe teksty rozproszono na łamach prasy („Młody Technik”, „Problemy”, „Fantastyka”, „Literatura Radziecka”, „Odgłosy” i „Kwazar”) oraz ponad dziesięciu antologii.
W zamieszczonym poniżej zestawieniu starałem się wymienić wszystkie teksty Bilenkina przetłumaczone i wydane w Polsce, w tym również w tzw. „klubówkach”. Nie mogę jednak dać gwarancji, iż zestawienie to jest wyczerpujące. Przy każdym z wymienionych tekstów – poza czterema wyjątkami – zamieściłem jego tytuł w oryginalnym brzmieniu. W czterech wspomnianych przypadkach nie udało mi się dotrzeć do polskich wydań, a ich tytuły nie przypominają żadnego z tytułów oryginalnych. Nie jestem nadto w stanie ustalić miejsca publikacji krótkiego opowiadania „Pomyłka”, ze sporym prawdopodobieństwem mogę jednak stwierdzić, że kilka luźnych kartek znajdujących się w moich zbiorach pochodzi z magazynu „Kraj Rad” lub bliżej nieokreślonego dodatku do owego pisma.
4.
A co czytać w pierwszej kolejności? Z pewnością „Ciśnienie życia” i „Grupę Laokoona”. I jeszcze „Dzień, w którym zjawiła się żyrafa”, „Miasto i wilka” oraz „Naprawę elektronów”. Nie można też zapomnieć o „Komisarzu Hardzie i błękitnych ludziach”. To na dobry początek…
Bibliografia Dymitra Bilenkina w języku polskim

Powieść:
Pustynia życia [Пустыня жизни]
  • (1985, w: „Kwazar” nr 1)

Opowiadania i nowele:
Bitwa pod Salaminą
  • (1983, w: „Kwazar” nr 9)
Ciężar człowieczeństwa
  • (1982, w: „Literatura Radziecka” nr 1)
Ciśnienie życia [Давление жизни]
  • (1973, w: „Problemy” nr 4)
  • (1976, w: „Kroki w nieznane 6”, Iskry)
  • (1976, w: „Ludzie i gwiazdy”, Wyd. Poznańskie, seria „ze słoneczkiem”)
  • (1981, w: „Literatura Radziecka” nr 6)
Cudze oczy [Чужие глаза]
  • (1985, w: „Czarny Olbrzym”, Iskry, seria „zeszytowa” 1, t. 11)
Cyrograf [Адский модерн]
  • (1972, w: „Problemy” nr 9)
  • (1973, w: „Kroki w nieznane 4”, Iskry)
  • (1987, w: „Galaktyka II”, Iskry, seria „Fantastyka-Przygoda”)
Czara [Чара]
  • (1985, w: „Czarny Olbrzym”, Iskry, seria „zeszytowa” 1, t. 11)
Czarny olbrzym [Черный великан]
  • (1985, w: „Czarny Olbrzym”, Iskry, seria „zeszytowa” 1, t. 11)
Człowiek katalizator [Человек, который присуствовал]
  • (1973, w: „Kroki w nieznane 4”, Iskry)
Czwarta pochodnia [Четвертая производная]
  • (1987, w: „Kwazar” nr 3)
Czy istnieje człowiek? [Существует ли человек?]
  • (1987, w: „Fantastyka” nr 12)
Dawać i brać [Давать и брать]
  • (1976, w: „Kroki w nieznane 6”, Iskry)
  • (1981, w: „Problemy” nr 9)
Desant na Merkurego [Десант на Меркурий]
  • (1984, w: „Desant na Merkurego”, Iskry, seria „zeszytowa” 1, t. 9)
Dlaczego? [Зачем?]
  • (1970, w: „Kroki w nieznane 1”, Iskry)
Dogonić orła [Догнать орла]
  • (1983, w: „Odgłosy” nr 25)
Droga bez powrotu [Дорога без возврата]
  • (1985, w: „Czarny Olbrzym”, Iskry, seria „zeszytowa” 1, t. 11)
Dyletant [Преимущество широты]
  • (1985, w: „Czarny Olbrzym”, Iskry, seria „zeszytowa” 1, t. 11)
Dzień, w którym zjawiła się żyrafa [Появление жирафы]
  • (1970, w: „Kroki w nieznane 1”, Iskry)
  • (1977, w: „Siedem diabelskich wynalazków”, KAW, seria „szczęśliwej siódemki”)
  • (1987, w: „Galaktyka II”, Iskry, seria „Fantastyka-Przygoda”)
Genialny dom [Гениальный дом]
  • (1983, w: „Kwazar” nr 11)
Godzina szczytu
  • (1973, w: „Problemy” nr 3)
Grupa Laokoona [Пересечение пути]
  • (1977, w: „Kwiaty Albarossy”, Nasza Księgarnia, seria „Stało się jutro” t. 9)
Gwiezdne akwarium [Звездный аквариум]
  • (1984, w: „Odgłosy” nr 45)
Marsjański przybój [Марсианский прибой]
  • (1980, w: „Okno w nieskończoność”, Wyd. Poznańskie, seria „ze słoneczkiem”)
Miasto i wilk [Город и волк]
  • (1972, w: „Kroki w nieznane 3”, Iskry)
  • (1987, w: „Galaktyka II”, Iskry, seria „Fantastyka-Przygoda”)
Miejsce w pamięci [Место в памяти]
  • (1974, w: „Problemy” nr 10)
Możliwość [Часть возможного]
  • (1977, w: „Siedem diabelskich wynalazków”, KAW, seria „szczęśliwej siódemki”)
Mróz na Transplutonie [Холод на Трансплутоне]
  • (1973, w: „Problemy” nr 3)
  • (1978, w: „Dusza do wynajęcia”, Nasza Księgarnia, seria „Stało się jutro” t. 11, pt. „Chłód na Transplutonie”)
Na chybił trafił [Принцип неопределенности]
  • (1977, w: „Siedem diabelskich wynalazków”, KAW, seria „szczęśliwej siódemki”)
„Naprawa elektronów” [„Ремонт электронов”]
  • (1986, w: „Fantastyka” nr 1)
Niedotykalska [Недотрога]
  • (1977, w: „Problemy” nr 2, pt. „Reakcja obronna”)
  • (1977, w: „Kwiaty Albarossy”, Nasza Księgarnia, seria „Stało się jutro” t. 9)
Nie zdarza się [Не бывает]
  • (1975 w: „Problemy” nr 4)
  • (1976, w: „Kroki w nieznane 6”, Iskry)
Obce oczy [Чужие глаза]
  • (1974, w: „Problemy” nr 11)
  • (1977, w: „Kwiaty Albarossy”, Nasza Księgarnia, seria „Stało się jutro” t. 9, pt. „Światło życia”)
Pomyłka [Ошибка]
  • (?)
Powaby Ziemi [Земные приманки]
  • (1986, w: „Literatura Radziecka” nr 12)
Punkt widzenia [Точка зрения]
  • (1984, w: „Odgłosy” nr 10)
Pusta książka [Пустая книга]
  • (1988, w: „Problemy” nr 10)
Skarby Nerindy [Сокровища Нерианы]
  • (1984, w: „Odgłosy” nr 49)
Stworzony, by móc latać [Создан, чтобы летать]
  • (1982, w: „Odgłosy” nr 24)
  • (1984, w: „Literatura Radziecka” nr 2)
Test na rozsądek [Проверка на разумность]
  • (1978, w: „Dusza do wynajęcia”, Nasza Księgarnia, seria „Stało się jutro” t. 11)
Tłok w eterze [Как на пожаре]
  • (1973, w: „Kroki w nieznane 4”, Iskry)
Tylko lód [Ничего, кроме льда]
  • (1979, w: „Materiały” nr 4)
  • (1980, w: „Groźna planeta”, KAW, seria „szczęśliwej siódemki”)
Uczeń czarnoksiężników [Ученик чародеев]
  • (1977, w: „Siedem diabelskich wynalazków”, KAW, seria „szczęśliwej siódemki”)
Wieczne światło [Вечный свет]
  • (1985, w: „Czarny Olbrzym”, Iskry, seria „zeszytowa” 1, t. 11)
Więzy bólu [Узы боли]
  • (1987, w: „Fantastyka” nr 12)
Wybacz odchodzącym [Уходящих – прости]
  • (1984, w: „Fantastyka” nr 11)
Zakaz [Запрет]
  • (1973, w: „Kroki w nieznane 4”, Iskry)
Zdarzenie na Omie [Случай на Оме]
  • (1972, w: „Problemy” nr 11)

Jako Paweł Bagriak:
Komisarz Hard i błękitni ludzie [Синие люди]
  • (1974, Iskry, seria „Fantastyka-Przygoda”)
Profesor Chwese zaginął
  • (1985, wyd. klubowe)
koniec
12 sierpnia 2008
1) Takim mianem określani są rosyjscy (radzieccy) fantaści debiutujący w latach 60. XX wieku.

Komentarze

Dodaj komentarz

Imię:
Treść:
Działanie:
Wynik:

Dodaj komentarz FB

Najnowsze

Wiatr ze Wschodu (65)
Paweł Laudański

15 I 2018

Trzy świetne powieści – Chajeckiej, Danichnowa i Midianina, do tego przyzwoity zbiór krótkiej prozy… Wygląda na to, że na Wschodzie wciąż jest cywilizacja!

więcej »

Wiatr ze Wschodu (64)
Paweł Laudański

12 VI 2014

Nowa powieść Jany Dubinianskiej, znakomity, debiutancki zbiór opowiadań Iny Goldin, kolejny zbiór pełen tekstów o apokalipsie oraz klasyczna powieść Władimira Michajłowa. Na wschodzie działo się i nadal się dzieje.

więcej »

Wiatr ze Wschodu (63)
Paweł Laudański

26 IV 2013

Bardzo udany zbiór krótkiej formy spod pióra Julii Zonis, kolejny tom cyklu o Patrolach Siergieja Łukianienki, interesująca powieść Siergieja Kuzniecowa, zbiór opowiadań poświęconych podróżom w czasie oraz... ostatni jak na razie tak obszerny przegląd zawartości odchodzących właśnie w niebyt rosyjskich literackich magazynów sf&f, czyli - kolejna edycja WzW.

więcej »

Polecamy

Bohaterowie

Po trzy:

Bohaterowie
— Beatrycze Nowicka

Ludzie w książkach żyją
— Beatrycze Nowicka

Niedocenione
— Beatrycze Nowicka

Inne strony świata
— Beatrycze Nowicka

I jeszcze jeden tom…
— Beatrycze Nowicka

Transfuzje duszy
— Beatrycze Nowicka

Tropem jednorożca
— Beatrycze Nowicka

Inteligentne i inspirujące
— Beatrycze Nowicka

Za Stumilowym Lasem i Doliną Muminków
— Beatrycze Nowicka

Blask jasnych łun
— Beatrycze Nowicka

Zobacz też

Z tego cyklu

Wiatr ze Wschodu (65)
— Paweł Laudański

Wiatr ze Wschodu (64)
— Paweł Laudański

Wiatr ze Wschodu (63)
— Paweł Laudański

Wiatr ze Wschodu (62)
— Paweł Laudański

Wiatr ze Wschodu (61)
— Paweł Laudański

Wiatr ze Wschodu (60)
— Paweł Laudański

Wiatr ze Wschodu (59)
— Paweł Laudański

Wiatr ze Wschodu (58)
— Paweł Laudański

Wiatr ze Wschodu (57)
— Paweł Laudański

Wiatr ze Wschodu (56)
— Paweł Laudański

Tegoż autora

Esensja czyta: Styczeń 2010
— Anna Kańtoch, Paweł Laudański, Marcin Mroziuk, Beatrycze Nowicka, Mieszko B. Wandowicz, Konrad Wągrowski

Rok 2007 w muzyce
— Sebastian Chosiński, Paweł Franczak, Piotr ‘Pi’ Gołębiewski, Paweł Laudański

Kir Bułyczow – polska bibliografia
— Paweł Laudański

Kroki w Nieznane: Sześciu wspaniałych
— Paweł Laudański

W sieci: Rodem zza wschodniej granicy
— Paweł Laudański

Copyright © 2000- – Esensja. Wszelkie prawa zastrzeżone.
Jakiekolwiek wykorzystanie materiałów tylko za wyraźną zgodą redakcji magazynu „Esensja”.