Dołącz do nas na Facebooku

x

Nasza strona używa plików cookies. Korzystając ze strony, wyrażasz zgodę na używanie cookies zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki. Więcej.

Zapomniałem hasła
Nie mam jeszcze konta
Połącz z Facebookiem Połącz z Google+ Połącz z Twitter
Esensja
dzisiaj: 16 grudnia 2019
w Esensji w Esensjopedii

Gdzie leży Ukubar, albo o wpływie zasady nieoznaczoności Heisenberga na literaturę

Esensja.pl
Esensja.pl
1 2 3 »
Seminarium miało tytuł „Historia na rozstajach: ścieżki niewybrane” i było bardzo interesujące. Pod koniec konwentu Godryk spytał mnie o cytaty z kapowniczka (a imię ich legion), więc odpowiedziałam, że wszyscy je przeczytają w sprawozdaniu. Mruknął: „Tak, za pół roku”. No i wygląda na to, że wykrakał…

Agnieszka ‘Achika’ Szady

Gdzie leży Ukubar, albo o wpływie zasady nieoznaczoności Heisenberga na literaturę

Seminarium miało tytuł „Historia na rozstajach: ścieżki niewybrane” i było bardzo interesujące. Pod koniec konwentu Godryk spytał mnie o cytaty z kapowniczka (a imię ich legion), więc odpowiedziałam, że wszyscy je przeczytają w sprawozdaniu. Mruknął: „Tak, za pół roku”. No i wygląda na to, że wykrakał…
Publiczność i szalony kapelusznik Godryk<br/>fot. Achika
Publiczność i szalony kapelusznik Godryk
fot. Achika
Droga od przystanku tramwajowego do hotelu „Skaut” wydawała się ciągnąć w nieskończoność, ale tak to już jest, kiedy człowiek spieszy się na pierwszy punkt programu. Była nim prelekcja Tomka Kozłowskiego o książkach nienapisanych. Najbardziej znany przykład to drugi tom „Poetyki” Arystotelesa, wokół którego skupia się akcja „Imienia róży” Eco. Z kolei w jednej z książek Borgesa bohater natyka się na tom encyklopedii, w którym figuruje notka o państwie Ukubar (szkoda, że nie San Escobar…), niewystępująca w innych egzemplarzach tej encyklopedii. Okazuje się, że istnieje tajne stowarzyszenie, które rozprowadza po świecie informacje o tym nieistniejącym państwie. Po kilkudziesięciu latach w szkołach uczy się już języka i historii Ukubaru, a po pewnym czasie ten język zostaje uznany za obowiązujący. Być może była to jakaś przedziwna droga do zdobycia władzy nad światem.
„Blady ogień” zawiera niezbyt długi poemat o pięknie amerykańskiej przyrody i gigantyczne przypisy, w których autor książki wyjaśnia, że odkupił prawa do publikacji od spadkobierców poety, a poemat jest tak naprawdę o nim. Ania Studniarek polecała książkę „Dom z liści”, gdzie są fascynujące przypisy do przypisów. Ja z kolei wspomniałam o książce Moersa „Miasto śniących książek” oraz o powieści „Niezwykłe przygody Anatola stukniętego na początku”, która występuje w „Siódmym wtajemniczeniu” Niziurskiego.
Paulina Szulc w swojej prelekcji „Międzygatunkowe wędrówki fantastyki” mówiła o postmodernizmie i o tym, jak na literaturę lat 70. wpłynął rozwój fizyki kwantowej, a szczególnie zasada nieoznaczoności Heisenberga. Pisarze stwierdzili, że niekoniecznie trzeba tworzyć zupełnie nowe rzeczy – można żerować na starych, nawiązywać do nich, wdawać się w gry z czytelnikiem.
Jakiś naukowiec nazwiskiem Czapliński ponoć krytykował brak realizmu w fantastyce jako poważne zagrożenie dla czytelnika. Paulina skomentowała: „To jest oczywiste, że wszyscy umrzemy, tylko pytanie, czy przez fantastykę czy przez brak klimatyzacji w tej sali.” Wielkie poruszenie (oraz rozbawienie) wzbudził slajd zawierający cytat z niejakiego J[erzego?] Jarzębskiego, pełen absurdalnych zarzutów wobec fantastyki: rzekomo napełnia ona czytelnika lękiem, uczy go bierności, sugeruje, że przybędzie jakaś siła wyższa i rozwiąże wszystkie problemy, wyzwala naiwność. „Jaką fantastykę on czytał?”, zdumiałam się, a na to Paulina: „Pisaną przez głównonurtowców!”
Tradycyjne ognisko<br/>fot. Achika
Tradycyjne ognisko
fot. Achika
Może istnieć fantastyka niefantastyczna: np. w „Mistrzu gry” Sergio Kokisa bohater spotyka w barze Boga i „wreszcie może mu to i owo wygarnąć”. Jest to książka filozoficzna, ale gdyby bohater mówił to samo do kumpla, to jednak nie byłoby to samo. Helen Oyeyemi „Mała Ikar”, Lisa See „Miłość Peonii” – elementy fantastyczne mogą równie dobrze być zmyśleniem lub halucynacją bohaterki, ale powieści te pokazują nam inne kultury: Nigeria, Chiny.
James Rollins „Mapa trzech mędrców”: występuje tam elitarna jednostka naukowców-komandosów o nazwie Sigma Force. Nie zdążyłam zanotować, co konkretnie robili, ale Jo’Asia skomentowała, że naukowcy-komandosi to dopiero fantastyka! Ktoś zauważył, że sześćdziesiąt lat temu powieść obyczajowa osadzona w naszych obecnych realiach byłaby fantastyką. Jo’Asia na to, że na pewnej liście dyskusyjnej był kiedyś wątek „Co bym zabrał/a na pierwszy Worldcon”. Pomysł Jo’Asi brzmiał: wziąć iPada i powiedzieć, że właśnie potroiłam moc pamięci operacyjnej na świecie.
Podsumowanie brzmiało: wszyscy wyrośliśmy na takich czy innych baśniach, fantastykę mamy wpisaną w kod kulturowy. Rozwinęłam barwną wizję jaskiniowców, którzy siedzą przy ognisku i słuchają, jak jeden z nich tropił niedźwiedzia, i szedł pół dnia po jego śladach, a potem znalazł świeżą kupę i wiedział, że niedźwiedź jest niedaleko, więc szedł dalej, tylko bardziej ostrożnie, a słońce już było wysoko i przygrzewało coraz mocniej… i tak snuje opowieść, a słuchacze stopniowo wyciekają do sąsiedniego ogniska, gdzie inny jaskiniowiec opowiada, jak lawa z wulkanu już-już go dopadała, ale on chwycił pterodaktyla za nogi i przefrunął nad rzekę, gdzie skoczył na dryfującą kłodę i surfował na niej po wodospadzie, a potem dotarł do stada mamutów przechodzącego przez bród, złapał jednego za futro i wskoczył mu na grzbiet…
Wieczorem jak zawsze piekliśmy kiełbaski na ognisku i prowadziliśmy długie nocne rodaków rozmowy (aczkolwiek nie tak długie, jak kiedyś, bo człowiek nie robi się coraz młodszy).
• • •
Prelekcja bez awarii sprzętu jest jak ryba bez roweru
Prelekcja bez awarii sprzętu jest jak ryba bez roweru
W sobotę tłumy zjawiły się na stand-up show… znaczy, prelekcję Miśka i Pewuca „Historie i rzeczywistości alternatywne”.
W powieści Isaaca Asimova „Koniec wieczności” opisane są podróże w czasie, prowadzone w celu pilnowania bezpieczeństwa ludzkości. Okazuje się, że zamiast zabijać wynalazcę, wystarczy schować dokumenty, żeby nie dostał grantu na badania.
Prelegenci pokazali zwiastun jakiejś gry komputerowej upozorowany na kronikę kinową. Hitler został zabity w 1924 r. i cały świat walczy ze Stalinem. Amerykanie broniący Berlina przed armią radziecką to musi być ciekawy widok. W powieści „Vaterland” nie powiodła się inwazja w Normandii, Stany Zjednoczone wycofały się z wojny, skutkiem czego na początku lat 60. istnieje imperium o nazwie Germania i walczy z ZSRR. Maciej Parowski opublikował kiedyś w Nowej Fantastyce swój pomysł na to, że we wrześniu 1939 roku ciężkie ulewy opóźniają marsz hitlerowców przez Polskę, co daje czas aliantom na wkroczenie, potem rozwinął to w powieść „Burza”. Film Machulskiego „AmbaSSada” zawiera portal czasowy w windzie w jednej z warszawskich kamienic. Hitler ginie, bohaterowie wracają do zmienionego XXI wieku: nie ma Pałacu Kultury, za to jest dzielnica żydowska w pełnej krasie, wujek bohaterki pytany o II wojnę dziwi się: „Co, ten incydent wrześniowy?”. Stalina nikt już nie pamięta („trzeciorzędny watażka”), co akurat byłoby zupełnie nierealne.
Serial „Misfits”. Jeden z bohaterów przeniósł się w czasie, aby zrobić to, co jest celem większości podróżników w czasie, to znaczy zabić Hitlera. Niestety, nie udało mu się to, za to naziści weszli w posiadanie jego telefonu komórkowego i poznali nowe technologie, przez co wrócił do XXI wieku, gdzie to właśnie oni rządzą światem. W powieści Harry’ego Turtledove’e „Wojna światów w równowadze”. W 1942 na Ziemię przybywają jaszczury, dzięki temu wszystkie walczące frakcję momentalnie się jednoczą przeciwko nim.
Pewuc: Z jednym wyjątkiem. W 1942 Żydzi zrozumieli dogłębnie, że nie mają na co liczyć od nikogo, więc współpracują z jaszczurami.
Misiek: Do dziś są o to posądzani.
Warsztaty literackie
Warsztaty literackie
Misiek oznajmił „Teraz przechodzimy do specjalnego podgatunku, kiedy to w przeszłość przenosi się coś, co jest w stanie dokopać Hitlerowi fizycznie” i na początek opowiedział o filmie, gdzie XXI-wieczny lotniskowiec przenosi się wstecz do momentu ataku na Pearl Harbour, zabija Japończyków i wraca. Dość zabawnie wyglądał fragment, który zobaczyliśmy na ekranie: odrzutowce ścigają cesarskie awionetki. Gonia, gonią i dogonić nie mogą…
Z kolei u Orsona S. Carda w „Badaczach czasu” bohaterowie mogą dokonać tylko jednej, jedynej interwencji. Postanawiają powstrzymać Kolumba przed wyprawą na zachód, ale ich wysiłki sabotuje inny podróżnik w czasie, starający się nie dopuścić do największej rzezi w historii ludzkości, jaką było odkrycie Europy przez Azteków…
Zmiany w czasie mogą być globalne albo lokalne, czego najlepszym przykładem jest „Powrót do przyszłości” albo polski „Ile waży koń trojański”.
Agnieszka Fulińska opowiadała o tym, co ją irytuje w historiach alternatywnych. Najczęstsze błędy to anachronizmy (w 1944 roku bohaterowie umawiają się pod Pałacem Kultury), wprowadzenie dużej zmiany, która nie powoduje żadnych innych zmian (w 1683 Sobieski walczy pod Wiedniem jako przywódca pogańskiego królestwa Polan), „nasz” sposób myślenia (równouprawnienie, demokracja itp.) u postaci z innych epok, a także błędne rzutowanie jednego modelu na całą epokę: XIX wiek bynajmniej nie wszędzie wyglądał jak wiktoriańska Anglia – na przykład we Francji mogła pojawić się para gejowska. Connie Willis w swojej powieści najpierw kilka razy podkreśla, że nie wolno do przyszłości przewieźć żadnego przedmiotu, a potem bohaterka wraca w średniowiecznej sukni (w tym momencie na slajdzie pojawiła się jaszczurka robiąca facepalm).
Najlepiej ubrana tolkienistka w Polsce
Najlepiej ubrana tolkienistka w Polsce
Agnieszka pokazała kadr z serialu BBC „Wojna i pokój”: absurdalność kroju sukni Gillian Anderson nawet ja zauważyłam. Większość prelekcji poświęciła na znęcanie się nad powieściami Piskorskiego, ale to już naprawdę są detale zauważalne raczej dla specjalistów: beton i kokaina w 1873, Saint-Just określany mianem „prawnika z ludu”, badanie w 1830 kultury lateńskiej (nazwa powstała znacznie później). Ktoś daje żebrakowi trzy zaśniedziałe napoleondory – po pierwsze, był to majątek, po drugie nie zaśniedziałyby ze względu na wysoki procent złota w składzie stopu. Przyczepiała się, że Delacroix maluje inną wersje „Wolności wiodącej lud na barykady”, a mógłby to być jakiś mniej oczywisty obraz, że Ludwik Bonaparte nie był gruby ani tchórzliwy, jak to pisze Piskorski. W końcu zaczęła wchodzić w takie szczegóły, że się znudziłam i poszłam do sąsiedniej sali na warsztaty literackie, prowadzone przez Annę „Siemomysłę” Hrycyszyn oraz Paulinę Szulc w zastępstwie Olgi Niziołek.
1 2 3 »

Komentarze

04 XII 2019   12:03:27

> beton i kokaina w 1873

1. Beton został wynaleziony i był używany w budownictwie w Asyrii, potem w starożytnym Rzymie czasów republiki (około 200 p.n.e.). Kopuła rzymskiego Panteonu, wykonana w 125 r. n.e. do dziś jest najwiękdzym obiektem zrobionym z niezbrojonego betonu. (Tak na marginesie: cement portlandzki został opatentowany w 1824 r.)

2. Vin Mariani (produkowane z Bordeaux z dodatkiem liści koki) zostało wprowadzone na rynek w 1863 r. W 1885 amerykańska firma farmaceutyczna Parke, Davis & Co. (obecnie oddział Pfizera) wprowadziła na rynek kokainę w papierosach, proszku i zastrzykach. (Ciekawostka: W 1898 Bayer opatentował nazwę 'heroina' i sprzedawał ją jako lekarstwo na kaszel. Zarówno kokainę jak i heroinę używano w leczeniu uzależnienia od morfiny.)

04 XII 2019   21:02:16

O betonie w Rzymie prelegentka nawet wspominała (oraz o tym, że wynalazek został zapomniany), natomiast co do reszty i tak musiałam uwierzyć na słowo. Jest też możliwe, że źle zapisałam datę, no ale tego się już nie da odtworzyć.

Dodaj komentarz

Imię:
Treść:
Działanie:
Wynik:

Dodaj komentarz FB

Najnowsze

Wookiee

Weekendowa Bezsensja: Wszystko, czego nigdy nie chcielibyście wiedzieć o… Esensji (25)
Agnieszka ‘Achika’ Szady

30 XI 2019

To już dwudziesty piąty raz! Tajemniczy jak Don Pedro, szpieg w redakcji o kryptonimie Ach-23 znów nadaje!

więcej »
Moją matką była kula dyskotekowa<br/>Fot. Agnieszka ‘Achika’ Szady

Noc Kultury 2019 w Lublinie – fotorelacja
Agnieszka ‘Achika’ Szady

18 VII 2019

Prezentujemy fotorelację z bardzo małego wycinka Nocy Kultury – małego, bo gdyby chcieć odwiedzić i sfotografować wszystkie atrakcje, reporter musiałby istnieć w kilku osobach.

więcej »

Wspomnienie o Maćku
Paweł Laudański

4 VI 2019

To była końcówka lat osiemdziesiątych – 1988, choć raczej 1989 rok. Warszawa, Empik przy ul. Dąbrowskiego. Spotkanie poświęcone polskiej fantastyce socjologicznej, mającej najlepsze lata już za sobą, choć wtedy niewielu pewnie zdawało sobie z tego sprawę. Wśród prowadzących – On, redaktor działu prozy polskiej w miesięczniku „Fantastyka”, pisma, które zdobywało się wtedy spod lady, i to pomimo nakładu oscylującego w okolicy 150 tysięcy sztuk. Maciej Parowski, jeden z idoli mojej młodości.

więcej »

Polecamy

Wielka historia i jeszcze większa nie-historia

Miejsca, które warto odwiedzić:

Wielka historia i jeszcze większa nie-historia
— Wojciech Gołąbowski

Palisada nad Olzą
— Wojciech Gołąbowski

Małysz w drewnie i czekoladzie
— Wojciech Gołąbowski

Jurajskie Betlejemowo
— Wojciech Gołąbowski

Co dwa młyny to nie jeden
— Wojciech Gołąbowski

Dziewczyna z końskim ogonem w garści
— Agnieszka ‘Achika’ Szady

Skrawek Japonii na ziemi oświęcimskiej
— Wojciech Gołąbowski

Osiemset lat w 4½ godziny
— Agnieszka ‘Achika’ Szady

Fauna i flora morska na Podbeskidziu
— Wojciech Gołąbowski

Tajemnice wschodniej strony Wisły
— Agnieszka ‘Achika’ Szady

Zobacz też

Tegoż autora

Sny w technikolorze
— Agnieszka ‘Achika’ Szady

Tak naprawdę nie dzieje się nic, i nie stanie się nic aż do końca
— Agnieszka ‘Achika’ Szady

Budowanie to radość…
— Agnieszka ‘Achika’ Szady

Noc Kultury 2019 w Lublinie – fotorelacja
— Agnieszka ‘Achika’ Szady

A może rzucić to wszystko i wyjechać w kosmos?
— Agnieszka ‘Achika’ Szady

Cudowne lata (oj, lata, lata – jak szalona)
— Agnieszka ‘Achika’ Szady

„Marvel” znaczy „coś cudownego”
— Agnieszka ‘Achika’ Szady

ŚKF
— Śląsk znowu fantastyczny!

Inspektor Ishida na tropie
— Agnieszka ‘Achika’ Szady

Spider-Manowie wszystkich wymiarów, łączcie się!
— Agnieszka ‘Achika’ Szady

W trakcie

zobacz na mapie »
Copyright © 2000- – Esensja. Wszelkie prawa zastrzeżone.
Jakiekolwiek wykorzystanie materiałów tylko za wyraźną zgodą redakcji magazynu „Esensja”.